Serviërs voorzichtig positief over akkoord

BELGRADO, 3 MAART. De Bosnische Serviërs hebben gisteren voorzichtig positief gereageerd op het akkoord dat de Bosnische Kroaten, de moslims en de Kroaten in Washington hebben bereikt; dit akkoord voorziet in de vorming van een moslim-Kroatische federatie in Bosnië, die een confederatie met Kroatië zou moeten aangaan.

De leider van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadzic, zei gisteren tijdens een bezoek aan Moskou dat “we dit akkoord verwelkomen” als het bijdraagt tot vrede in de conflictgebieden van de moslims en de Kroaten. Hij voegde daar echter aan toe dat het akkoord van Washington “gebruikt zou kunnen worden” tegen de Bosnische Serviërs. “Als het is opgesteld om de Serviërs onder druk te zetten, zijn we ertegen”, aldus Karadzic.

De 'tweede man' van de Bosnische Serviërs, parlementsvoorzitter Momcilo Krajisnik, liet zich kritischer uit. Hij vond dat de Bosnische Kroaten en de moslims “een blok” tegen de Serviërs in Bosnië hebben gevormd. Maar Biljana Plavsic, de vice-presidente van de 'Servische republiek' in Bosnië die bekend staat als zeer radicaal, juichte het akkoord over een federatief samengaan van de Kroaten en de moslims toe: het geeft, concludeerde ze, de Serviërs de vrije hand “om te werken aan een vereniging van de Servische landen”, een verwijzing naar het streven van de Bosnische (en Kroatische) Serviërs zich bij Servië aan te sluiten.

Het akkoord van Washington wordt op 15 maart formeel getekend. Vrijdag zullen de onderhandelingspartners in Wenen overleggen over een reeks nog onopgehelderde details. De chef-onderhandelaar van de moslims, de Bosnische premier Haris Silajdzic, gaat vandaag naar Moskou voor overleg met de Russische minister van buitenlandse zaken, Kozyrev, en met de speciale Russische gezant in de crisis in ex-Joegoslavië, Tsjoerkin.

Tsjoerkin reageerde gisteren positief op het akkoord tussen de moslims en de Kroaten, dat hij omschreef als “een nieuwe wending” in het vredesproces en een kans op “positieve resultaten, als de zaken goed lopen”.

In de Europese landen die in EU-verband zijn betrokken bij het vredesproces of die troepen in Bosnië hebben is het akkoord van Washington algemeen toegejuicht. De Duitse minister van buitenlandse zaken, Kinkel, eiste in zijn reactie een aandeel in het akkoord op: hij zei dat er sprake is geweest van “nauwe coördinatie” met de Amerikanen, “tot in de slotfase van de onderhandelingen”. Waarnemers nemen aan dat de Duitse bijdrage vooral heeft bestaan uit druk op Kroatië; de Kroatische minister van buitenlandse zaken, Granic, was in Bonn voordat hij naar Washington vertrok.

De EU- en VN-bemiddelaars in het conflict in ex-Joegoslavië, Lord Owen en Thorvald Stoltenberg, reageerden eveneens positief. Zij besloten gisteren de hervatting van het Geneefse vredesoverleg - dat volgens de plannen in het begin van deze maand moest worden voortgezet - uit te stellen. “Het zou voor ons prematuur zijn de drie partijen weer bij elkaar te roepen”, aldus Owen. “Er moet eerst veel bezinken.”

Volgens Owen vergroot het akkoord van Washington de kans op vrede, als de Bosnische Serviërs niet “de fout” maken te denken dat het tegen hen is gericht. “De oorlog zal doorgaan als de Serviërs dit zuiver als een bondgenootschap tegen hen zien.” Stoltenberg zei gisteren zich “aangemoedigd” te voelen door de moslim-Kroatische afspraken en door de Servische instemming met de heropening van het vliegveld van Tuzla. “Dit zijn twee ontwikkelingen die belangrijk zijn voor het vredesproces. Ze moeten een atmosfeer scheppen waarin resultaten kunnen worden bereikt.”

Kritiek op de afspraken met de moslims kwam gisteren van de kant van de 'Herzegovijnse fractie' binnen de Bosnische afdeling van de Kroatische regeringspartij HDZ. De Herzegovijnen staan bekend als radicaal-nationalistisch. Zij zeiden gisteren alleen genoegen te nemen met een staat die voorziet in Kroatische soevereiniteit in Herzegovina.

De Kroatische minister van buitenlandse zaken, Granic, heeft gisteren laten weten dat de vliegtuigen van de Bosnische Serviërs die maandag bij een luchtactie van de NAVO boven Bosnië werden neergeschoten, zijn opgestegen vanaf de basis Udbina, in het door de Kroatische Serviërs beheerste gebied in Kroatië. Hij meldde dat in een brief aan secretaris-generaal Boutros-Ghali van de VN. In zijn brief pleitte hij voor de legering van VN-soldaten op het vliegveld van Udbina.

Verder liet Granic Boutros-Ghali weten dat Kroatië 1.200 soldaten terugtrekt uit de buurt van Mostar in Bosnië-Herzegovina; na die aftocht heeft Kroatië nog duizend soldaten in het buurland, aldus de minister in zijn brief. Boutros-Ghali kwam vorige maand tot de conclusie dat Kroatië drie- tot vijfduizend man in Bosnië heeft. De Veiligheidsraad heeft Kroatië met sancties gedreigd als het zijn militairen niet uit het buurland terugtrekt. (Reuter, AP, AFP)