Japanse premier verspeelt nog meer van zijn krediet

TOKIO, 3 MAART. De Japanse premier, Morihiro Hosokawa, heeft opnieuw fors krediet verspeeld als leider van het zeven maanden oude coalitiekabinet. Het is hem na twee weken duwen en trekken niet gelukt een ingrijpende personele wijziging tot stand te brengen, die van zijn wankele ministersploeg een hecht economisch hervormingskabinet moest maken. Hij is nu gedwongen op de oude voet verder te gaan.

Als te doen gebruikelijk bij hem, gaf de premier gisteravond weer heel laat een persconferentie, waarop hij zijn politieke nederlaag toegaf. “Omdat de coalitie is gebaseerd op een delicate machtsbalans, is het onvermijdelijk dat zij een zigzag-koers vaart”, aldus Hosokawa. Vorige maand werd hij gedwongen zijn belastingplan in te trekken, dat hij eveneens midden in de nacht had aangekondigd, zonder de meeste coalitiepartijen te raadplegen.

Een kabinetswijziging behoort met de ontbinding van het parlement tot de weinige prerogatieven van een Japanse premier. Door van zijn wettelijke voorrecht gebruik te maken, hoopte Hosokawa aan te tonen dat hij een sterk leider was. Het debâcle van gisteren heeft hem van de regen in de drup geholpen. Hij heeft zich nu openlijk kwetsbaar gemaakt voor de kritiek dat hij een politieke zwakkeling is.

Nu de politieke hervorming met succes door het parlement is geloodst, wilde Hosokawa zich concentreren op de openstelling van de Japanse markt. Daartoe was volgens hem nodig dat bepaalde ministers zouden worden vervangen. Maar dat argument maakte geen sterke indruk. Hij had alleen maar socialistische ministers op het oog, en die bezetten onbelangrijke portefeuilles. Zijn echte doel was anders, hij gaf het gisteravond zelf toe: de vervanging van de eerste kabinetssecretaris, Masayoshi Takemura, die tevens leider is van de Voorbodepartij, een van de kleine hervormingspartijen.

Als eerste kabinetssecretaris heeft Takemura een vooraanstaande positie. Hij is lid van de ministerraad, adviseur van de premier en intermediair tussen het kabinet en de media. Vrijwel dagelijks houdt hij persconferenties. Daarop wordt hij geacht het kabinetsstandpunt weer te geven. Maar Takemura speelt liever nog de rol van partijleider. Zo kon het gebeuren dat hij op zo'n persconferentie openlijk de premier afviel. Diens belastingplan noemde hij prompt een “vergissing die hersteld moet worden” en diens wens alle coalitiepartijen samen te smelten tot één partij “expansionistisch en imperialistisch”. Beiden, eens dikke vrienden, ontwikkelden zich gaandeweg in tegengestelde richtingen. Hosokawa wilde Takemura kwijt.

Daarbij kreeg hij volop de steun van de sterke man achter het kabinet, Ichiro Ozawa. Het feit dat hij net als vorige maand bij zijn belastingplan meer en meer leunt op Ozawa, maakt de premier in de ogen van Takemura en de socialisten verdacht. Takemura weigerde af te treden. Met een andere post nam hij geen genoegen. Als Hosokawa toch zijn zin doordreef, zou dat het einde betekenen van diens coalitiekabinet.

Hosokawa zwichtte. Takemura betuigde vandaag op zijn persconferentie met veel ingehouden valsheid zijn spijt dat hij zo veel last had veroorzaakt. Hij kan tevreden zijn. Net als de socialisten, die voor de tweede keer Ozawa met succes hebben dwarsgezeten. De leider van de socialisten, Murayama, verklaarde vrolijk dat naar zijn inzicht het kabinet nu hechter is dan ooit.