Coalitie zou in Kamer 71 zetels overhouden

DEN HAAG, 3 MAART. De twee regeringspartijen CDA en PvdA, de grote verliezers van de gemeenteraadsverkiezingen van gisteren, dreigen hun meerderheid in de Tweede Kamer ruimschoots kwijt te raken. De coalitie zou op niet meer dan 71 zetels komen, tegen 103 nu.

Omgerekend in Kamerzetels zakt het CDA terug van 54 naar 39 en de PvdA van 49 naar 32. Voor beide partijen is de uitslag van gisteravond de grootste nederlaag uit hun geschiedenis. Nimmer trokken ze zo weinig kiezers.

Voor de vorming van een kabinet zijn op grond van deze uitslag drie partijen nodig. De VVD komt uit op 28 zetels (een winst van zes), D66 gaat van 12 naar 22 en GroenLinks van zes naar twaalf.

CDA-leider Brinkman reageerde gisteren teleurgesteld op de nederlaag van zijn partij: “Ronduit gezegd baal ik als een stekker.” PvdA-lijsttrekker Kok zei: “Ons verlies is gevoelig.” Maar hij wees er ook op dat de PvdA er in de opiniepeilingen nog aanzienlijk slechter voor heeft gestaan. Beide leiders verwezen naar de “moeilijke beslissingen” die ze als regeringspartijen hadden moeten nemen. “We zullen ze nog beter moeten uitleggen”, zei Brinkman. “Je kan nu toch niet een heel ander verhaal houden dan je tot nu toe hebt gedaan en opeens met geld gaan strooien?”

D66-leider Van Mierlo was tevreden over het resultaat van zijn partij, ook al bleef dat beneden de verwachtingen. “Bij de Kamerverkiezingen moet het een beetje meer worden.” VVD-leider Bolkestein zei “een gevoel van beheerste tevredenheid” over de uitslag te hebben. “Met deze uitslag maken we straks zelfs kans op de eerste positie”, poneerde hij. De gemeenteraadsverkiezingen gaven die positie gisteren nog steeds aan het CDA terwijl D66 op de vierde plaats bleef steken.

Op grond van de uitslag van gisteravond zouden de Centrumdemocraten in de Tweede Kamer van één naar vier zetels stijgen, de drie kleine christelijke partijen van zes naar elf en zou de Socialistische Partij met twee zetels haar intrede in de landelijke politiek maken. De uitslag laat zich echter moeilijk vertalen in Kamerzetels, omdat de lokale partijen gisteren royale winsten boekten. Ook is in het verleden gebleken dat de Socialistische Partij het bij gemeenteraadsverkiezingen altijd beter doet dan bij Tweede-Kamerverkiezingen. Uit onderzoek bleek gisteren verder dat vooral D66 en VVD te lijden hebben gehad van het succes van de plaatselijke partijen.

PvdA-leider Kok weigerde gisteravond daarom aan de uitslag van deze verkiezingen verregaande conclusies te verbieden. Hij zei wel dat hij bij een soortgelijke uitslag op 3 mei “vragen over het eigen functioneren” zou moeten beantwoorden.

Bolkestein vond dat een uitslag als die van gisteravond tot gevolg zou moeten hebben dat winnende partijen als VVD en D66 in het nieuwe kabinet komen. Dat Brinkman als opvolger van Lubbers de nieuwe premier zou moeten worden vond hij “niet op voorhand logisch”. D66-leider Van Mierlo zei in het tv-debat dat de leiders van de vijf grote partijen gisteravond met elkaar voerden: “In Nederland is het mogelijk dat je ontzettend verliest en toch de baas blijft.”

Rabbae, een van de twee lijsttrekkers van GroenLinks, deed een oproep een gezamenlijk pact te vormen tegen de Centrumdemocraten. “We moeten afspreken hoe we deze partijen gaan bestrijden door een gezamenlijke strategie.” De andere partijleiders bleken weinig te voelen voor zo'n a-politiek bondgenootschap, zoals Kok het noemde. Van Mierlo wees erop dat er “al een soort pact” bestaat: de relatief hoge opkomst van gisteren, waarmee kiezers zouden hebben beoogd het succes van de extreem-rechtse partijen te temperen.