Leraar Engels speelt even Ferry Mingelen

Lokale televisie speelt voor het eerst een rol bij gemeenteraadsverkiezingen. Na spelletjes, discussies en debatten met lijsttrekkers verzorgen tientallen omroepen vanavond ook nog een 'uitslagenspecial'.

ROTTERDAM, 2 MAART. Normaal staat Piet Pieterse voor de klas als leraar Engels, nu is hij even 'Ferry Mingelen'. Vanachter een groen geverfde oliedrum met tafelblad ondervraagt hij twee streng in de camera's kijkende lokale lijsttrekkers, eveneens achter oliedrums. “Wat doet u zelf aan de terugdringing van het autogebruik? Gaat uw auto de deur uit?” Het antwoord luidt: “Nee, maar daar heb ik een reden voor.”

De makers van het verkiezingsprogramma van de Lokale Omroep Ede hebben goed gekeken naar de landelijke voorbeelden. “Het is een beetje het Capitool, maar dan lokaal hè”, omschrijft Pieterse het programma. Hij is een van de drie hoofdredacteuren van het lokale station, dat in drie uitzendingen van een half uur vrijwel alle lokale lijsttrekkers op de Edese kabel bracht (de lijsttrekker van de SGP wilde om geloofsredenen niet op televisie): een interview, een paar filmpjes op lokatie gemaakt door leerlingen van het Technisch College in Ede, dat cameramensen opleidt en ook de studio beschikbaar stelde.

De opzet van de naar schatting 110 lokale tv-stations is bescheiden. Sommige zenden één keer per jaar uit, de meest actieve een uurtje per dag. Alle zijn te zien op het kanaal waar gewoonlijk de plaatselijke kabelkrant de aanbiedingen van de slager of het meubelpaleis aanprijst. Meer zendtijd en een professionelere aanpak hebben de regionale en stadszenders, die vrijwel allemaal voortkomen uit de regionale radiostations, die al geruime tijd uitzenden en veel luisteraars trekken. Vier grotere regionale en stadsstations zenden op dit moment televisie uit: TV Oost (Twente), Omrop Fryslân, AT5 (Amsterdam) en Stads TV (Rotterdam). Vanavond begint ZHTV met uitzenden, een regionaal tv-station voor Zuid-Holland. Het eerste programma is een 'verkiezingsspecial'.

De gemeenteraadsverkiezingen waren voor de lokale en regionale stations een mooi moment zich te profileren en de lokale kandidaten maakten daar dankbaar gebruik van. Ferry Houterman bijvoorbeeld zit al vele jaren voor de VVD in de Amsterdamse gemeenteraad. Maar zijn buurman ontdekte dat pas een paar maanden geleden toen hij hem op AT5 zag. Dertig procent van de lokale kijkers trekt de Amsterdamse kabelzender dagelijks en dat percentage stijgt nog steeds, volgens adjunct-directeur R. van Wechem. Zeker sinds de zender alle NOS-journaals 's avonds uitzendt. “De lokale televisie wordt tussen zes en zeven door meer Amsterdammers bekeken dan Nederland 1, 2 en 3.” Daarmee was AT5 in de aanloop naar de verkiezingen een politieke factor van belang geworden. Het 'grote' debat gisteravond bezorgde lijsttrekkers dagen vantevoren al de kriebels.

Meer dan de helft van de zendtijd van AT5 ging de afgelopen weken op aan de stadspolitiek: discussies over de burgemeestersbenoeming, special reports waarin de lijsttrekkers van de vijf grootste partijen werden gevolgd op een dagje campagnevoeren, en reclamespotjes, waarin D66'er Ernst Bakker luisterde en Groene Roel van Duyn uit zijn dakkapel frisse lucht opsnoof. Voor dertig seconden zendtijd moesten de politieke partijen tussen de 150 en de 550 gulden op tafel leggen, afhankelijk van het tijdstip van uitzending.

Omrop Fryslân, die als enige 'regionale' een paar uur per week op een landelijke etherfrequentie mag uitzenden, had vier uur extra zendtijd gevraagd voor de raadsverkiezingen. De extra tijd werd gevuld met onder meer een debat van lijstrekkers over de malaise in de PvdA en de geringe animo om raadslid te worden. Volgens presentator Gryt van Dunen waren de debatten bedoeld om meer mensen te interesseren voor de politiek. Maar een tegenvallend aantal mensen bekeek het programma: 45.000 tegen 200.000 gewoonlijk. De oorzaak wordt gezocht in het ongewone tijdstip van de uitzending, de concurrentie met de Olympische Spelen en het mooie schaatsweer in Friesland vorige week.

In Groningen zond OOG tv (Omroep Organisatie Groningen) acht weken een speciaal programma uit onder de naam De stemmingmakerij. Volgens eindredacteur P. de Hart werden de politici tamelijk kritisch benaderd. Vooral tegen het - bij de kijkers populaire - onderdeel met tien moeilijke kennisvragen over de stad, zien veel lijsttrekkers op. Ook kregen ze stellingen voorgelegd die ze alleen met “ja” of “nee” konden antwoorden (“De binnenstad moet autovrij worden”). “Zo kreeg je duidelijkheid”, aldus De Hart. De kijkdichtheid lag tussen de tien en vjftien procent en dat is voor een politiek programma zeer goed, aldus de eindredacteur. D66 en de PvdA zonden televisiespotjes uit op OOG.

In Enschede hebben enkele partijen gebruik gemaakt van het aanbod van Enschede-TV (ETV) om een eigen spot uit te zenden. Drieduizend gulden moesten ze daarvoor uittrekken, maar daar kregen ze dan wel een compleet 'mediaplan' voor. D66, VVD en CDA hebben volgens ETV-hoofdredacteur Janet Leerkamp “heel aardige spotjes gemaakt” van elk een half uur die in de afgelopen weken verscheidene malen zijn uitgezonden. Raadsleden vertelden wat ze wilden, er was een interview met de lijsttrekker en bij de VVD konden kijkers 'live' bellen met een panel. De CD had geen zendtijd in Enschede kunnen kopen, als ze dat tenminste hadden gewild. ETV wil informeren, maar er zijn grenzen, vindt Leerkamp. Vandaag verslaat ETV de verkiezingsuitslagen vanuit het gemeentehuis. De Enschedese lokale omroep draait op de energie van zo'n tachtig vrijwilligers, zendt dagelijks een uur uit op de kabel (50.000 aansluitingen) en is 24 uur per dag op de radio te beluisteren met muziek- en informatieprogramma's.

Dat geld in de lokale wereld van glamour en glitter geen rol speelt, bewijst de lokale omroep in Heumen. Daar zijn alle zeven plaatselijke partijen ingegaan op het aanbod om voor 50 gulden een spotje te maken voor radio en tv. “Dat waren de produktiekosten”, legt hoofdredacteur Jan Fleuren uit. De lokale omroep werkt met drie banenpoolers en zeventig vrijwilligers en is 24 uur per dag op de radio te beluisteren en eenmaal per maand op de kabel (15.000 aansluitingen) te zien. Los van de spotjes (Fleuren: “Er wordt veel angstig in de camera gekeken”) moeten de kandidaten tussen de bedrijven door een quiz doen - Ken uw gemeente. Vier jaar geleden vielen er daarbij een paar flink door de mand, dus er zal nu wel even geoefend zijn, denkt Fleuren. “Maar we lieten ze de vragen niet vooraf zien, hoor.”

(Met bijdragen van Bas Blokker, Zeger Luyendijk, Karin de Mik en Frank Poorthuis)