Internationale waarnemers willen leren over verkiezingen; Verbazing over lage opkomst

SOEST, 2 MAART. Ze staan er - nog druipend van de regen - wat verloren bij, de 'internationale waarnemers' uit El Salvador en Soedan. Ze komen toezien op het verloop van de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen. In het toneelzaaltje van basisschool De Regentuuter in Soest is het net even druk. Een echtpaar wil er graag langs om de stemkaarten af te geven, een moeder met drie kinderen wil terug naar buiten. De waarnemers worden opzij geduwd. De stemprocedure moet ongehinderd doorgaan, had het hoofd stembureau van tevoren gewaarschuwd.

Op uitnodiging van de humanistische organisatie voor ontwikkelingssamenwerking Hivos worden de raadsverkiezingen vandaag gevolgd door zes buitenlandse waarnemers. Twee van hen brengen de dag door rondom Groningen, twee rondom Den Bosch en twee rondom Utrecht.

“Kritisch” zouden de waarnemers zijn, zo had gastheer Hivos aangekondigd. De Nederlander zou een “spiegel” worden voorgehouden, een “verrekijker, ter waardering van het andere”. “Niets is minder waar”, zegt Mohammed Salih uit Soedan, op bezoek in De Regentuuter te Soest. Salih stelt het hoofd van het stembureau gerust dat deze zijn werk ongetwijfeld goed doet. “We zijn hier gekomen om te leren en dat later in onze eigen, politiek instabiele landen, toe te passen.”

Ze luisteren dan ook vooral, de waarnemers. Vanmorgen vroeg kregen ze een kort college staatsinrichting van burgemeester I.W. Opstelten van Utrecht. Later op de ochtend kregen ze onderricht over de stemprocedure. In De Regentuuter in Soest was het opkomstpercentage vanmorgen om kwart over elf 18 procent. “Niet slecht, gezien het slechte weer”, meldt het hoofd van het stembureau aan de waarnemers. “Maar als de kiezers in dit tempo blijven komen, zal de opkomst de 50 procent ternauwernood passeren.”

“Waarom stemmen zoveel Nederlanders niet”, wil de waarnemer uit El Salvador, Ricardo Navarro, weten. “Omdat ze teleurgesteld zijn”, zegt het hoofd van het stembureau, “of omdat ze met vakantie zijn. Of omdat het weer gewoon zo slecht is.”

“Komen de kiezers individueel of komen ze met families, zodat de jongere generatie kan zien hoe het in zijn werk gaat”, vraagt Mohammed Salih. Er komen maar weinig kiezers met het gezin. “Tachtig procent stemt hier individueel. Alleen nu, met de vakantie, zie je veel moeders met kinderen.”

Dat het stemmen technisch gezien eenvoudig is in Nederland, hadden de waarnemers in Utrecht al te horen gekregen. “Het is hier soms alleen moeilijk een keuze te maken”, grapte burgemeester Opstelten. En waarom wordt de burgemeester in Nederland niet gekozen? Ricardo Navarro toonde zich hoogst verbaasd, Opstelten grinnikte. De lange uitleg over het hoe en waarom werd met ongeloof in de ogen aangehoord.