Instemmende reacties op Navo-ingrijpen in Bosnië

BRUSSEL/ WASHINGTON, 1 MRT. De luchtactie van de NAVO tegen de overtreders van het vliegverbod boven Bosnië, gisteren, is internationaal met instemming begroet als een bewijs van de geloofwaardigheid van de NAVO. In diplomatieke kringen wordt de actie niet gezien als schadelijk voor het vredesproces. Ook Rusland heeft gisteren ingestemd met het neerschieten van vier vliegtuigen van de Bosnisch-Servische luchtmacht.

De secretaris-generaal van de NAVO, Manfred Wörner, verdedigde gisteren het optreden van de NAVO - het eerste waarbij geweld werd gebruikt sinds de oprichting in 1949 - als een logische consequentie van de schending van het door de Veiligheidsraad uitgevaardigde vliegverbod in het Bosnische luchtruim door de Bosnische Serviërs. Hij zei niet te verwachten dat de gevechtshandelingen op de grond door het incident zullen escaleren. De strijdende partijen in Bosnië, aldus Wörner, kunnen uit het incident concluderen dat “het de VN en de NAVO ernst is”. “Ze moeten weten dat ze hun handen beter thuis kunnen houden omdat we niet zullen aarzelen onze eigen conclusies te trekken. We zeggen wat we menen. Het is beter de NAVO niet te provoceren. Escalatie kan alleen maar leiden tot meer geweld”, aldus Wörner.In een gesprek met de Franse televisie zei hij te hopen dat de Bosnische Serviërs, als ze eenmaal hebben begrepen dat “we vastbesloten zijn”, zich meer dan tot dusverre zullen houden aan VN-resoluties.

Dit was gisteren de teneur van de meeste reacties op het incident van gisteren. Algemeen werd het gezien als een krachtig signaal aan de oorlogvoerende partijen in Bosnië dat de internationale gemeenschap overtredingen van VN-resoluties niet langer accepteert en dat ze grote risico's nemen als ze toch tot zulke overtredingen overgaan. De Amerikaanse president Clinton zei dat “elke poging is gedaan om dit treffen te vermijden”. Omdat zich geen crisissituatie ontwikkelde, was Clinton niet gewekt toen de Bosnisch-Servische vliegtuigen waren neergeschoten. De Nationale Veiligheidsadviseur, Anthony Lake, moest wel rond 2 uur 's morgens Washingtonse tijd uit bed komen. De Britse premier Major, die in Washington is en gisteren met Clinton sprak, zei dat de Servische piloten waren gewaarschuwd en die waarschuwing hadden genegeerd. “Ze werden neergeschoten en eerlijk gezegd konden ze niet anders verwachten. De resoluties van de Veiligheidsraad kunnen niet straffeloos worden genegeerd.”

Het Russische ministerie van buitenlandse zaken gaf een verklaring uit waarin werd gesteld dat “elke partij die een militaire vlucht boven Bosnië uitvoert en daarmee (VN-)resoluties over het vliegverbod schendt, de volledige verantwoordelijkheid moet dragen voor wat er gebeurt”. De Franse premier Balladur zei dat de NAVO “geen andere keus” had gehad dan de overtreders van het vliegverbod neer te schieten; hij deed een beroep op de strijdende partijen aan de onderhandelingstafel tot een akkoord te komen. Ook in Bonn en andere Europese hoofdsteden liet men zich in die zin uit. Alleen in kringen van de Duitse oppositie klonk enige scepsis, niet over het optreden van de Amerikaanse F-16's zelf, maar over de indirecte betrokkenheid van Duitse militairen bij het incident. Aan boord van de AWACS, de vliegende radarstations die de overtredingen van het vliegverbod registreren, bevinden zich Duitse soldaten; volgens een woordvoerder van de SPD komt het feit dat Duitse militairen bij een oorlogsactie betrokken waren neer op een schending van de Duitse grondwet - een mening die in regeringskringen echter niet werd gedeeld.

Ook de speciale afgezant van VN-secretaris-generaal Boutros-Ghali in de Joegoslavische crisis, Yasushi Akashi, en VN-bemiddelaar Stoltenberg verdedigden gisteren het NAVO-optreden en zeiden te verwachten dat het het vredesproces eerder ten goede zal komen dan het zal schaden. Stoltenberg zei dat het incident “niet noodzakelijkerwijs negatief is” voor het vredesproces. “Het feit dat de VN hun besluiten uitvoeren en respect creëren voor de resoluties van de Veiligheidsraad zou het vredesproces ten goede moeten komen”, aldus Stoltenberg. (Reuter, AP, AFP)