'Grossieren in lef getuigt niet van realisme'; D66-leider Van Mierlo over het economisch program

Het Centraal Planbureau heeft de programma's doorgerekend. De lijsttrekkers slaan elkaar met de berekeningen om de oren. “Ik wil niet dat de papieren waarheid dit land regeert”, zegt Van Mierlo. De D66-leider trekt zijn politieke grenzen: “Wij moeten het maximaal radicale binnen het maximaal bereikbare halen.”

DEN HAAG, 1 MAART. “Politiek zijn we totaal de verkeerde kant opgegaan met die berekeningen van het Centraal Planbureau”, zegt D66-leider Hans van Mierlo. “We weten allemaal dat het handel in papier is. Het zijn momentopnamen die nu al weer zijn verouderd. Alle partijen zouden zich dus bescheiden op moeten stellen. Maar in plaats daarvan kraaien ze victorie om een tiende procent koopkracht of werkgelegenheid.”

Van Mierlo kraakt de CPB-berekeningen, maar neemt in één adem het Planbureau in bescherming. “Degene die de berekeningen het meest relativeert is de directeur van het CPB zelf. En natuurlijk vind ook ik het goed dat die berekeningen zijn gemaakt. Het voorkomt dat iedereen zomaar een eind weg kan kletsen. Er ontstaat toch een bewustzijn over de effecten van de verkiezingsprogramma's voor koopkracht, lastendruk, financieringstekort, milieu. Dat is nuttig. Het is dan ook niet de schuld van het CPB dat de politici nu als gekken met die cijfers omspringen.”

In zijn woonkamer aan een Amsterdamse gracht is 'kwikzilver Hans' in topvorm, want ook hij maakt gebruik van de computeruitkomsten om andere partijen te kritiseren. En om het eigen program te nuanceren. Zo stijgt de werkgelegenheid door het D66-beleid met 82.000 personen; de laagste score in vergelijking met CDA, PvdA, VVD en GroenLinks. Van Mierlo: “Het Planbureau stopt twintig maatregelen in de computer, mixt die en als resultaat komt er dan uit dat ons programma 82.000 personen meer aan het werk helpt. Dat hebben wij niet beoogd. Het is de uitkomst van een berekening. We zitten niet vast aan die 82.000. Alle politici praten erover alsof die uitkomsten van de CPB-berekeningen vaststaande feiten zijn. Ik weet zeker dat mijn partij er niet in zal berusten dat ons programma tot te weinig nieuwe banen leidt.”

Tegenover de magere resultaten het gebied van de werkgelegenheid staat dat D66 het financieringstekort het meest reduceert van alle partijen. Meer nog dan de VVD. Van Mierlo: “Op korte termijn hebben we bescheiden resultaten in vergelijking met andere programma's. Wij rekenen ons niet rijk en mikken op de langere termijn. Wij willen extra teleurstellingen bij de kiezer voorkomen. Het beleid van andere partijen zal eerder tot tegenvallers leiden; en dan heb ik met name de PvdA op het oog. Hun goed recht, maar ze leren blijkbaar niet van hun ervaringen.” Het CDA maakt het volgens de D66-leider helemaal bont. De christendemocraten laten de teugels van het financieringstekort eerst vieren, maar trekken die in de tweede helft van de kabinetsperiode weer aan. “Zeer riskant.” Maar heeft D66 de omslag in het economisch-politieke denken gemist? De afgelopen periode is de reductie van het financieringstekort naar het tweede plan geschoven ten faveure van de bij kiezers veel populairdere lastenverlichting.

“Mag ik even terug naar de geschiedenis”, riposteert Van Mierlo. “Ik ben de eerste geweest die tegen Kok heeft gezegd: 'wanneer er een spanning is tussen het creëeren van banen en het terugdringen van het financieringstekort moet je de tekortreductie niet heilig verklaren'. Maar de minister van financiën gedraagt zich als Lady Astor op de Titanic. Tijdens de laatste vaart zei de lady tegen de ober: indeed I ordered ice, but this is ridiculous.

“Ons programma komt uit op een financieringstekort van 2,5 procent van het binnenlands produkt en dat steekt zeer goed af ten opzichte van de andere partijen. Het CPB constateert dat er daardoor op korte termijn minder ruimte is voor lastenverlichting, maar op de lange termijn is daar als gevolg van lagere rentelasten juist meer ruimte voor. De PvdA creëert nu tot 1998 volgens het CPB 16.000 meer banen dan wij. In het jaar 2000 is het verschil 10.000 in ons voordeel.”

De verlaging van het financieringstekort heeft bij D66 dus prioriteit?

“Wij kiezen inderdaad voor voorzichtigheid. Ieder miljard waarmee we het financieringstekort nu terugdringen bespaart ons later miljarden guldens aan rentelasten. Die extra budgettaire ruimte zullen we dan hard nodig hebben voor het opvangen van de oplopende kosten van vergrijzing en lastenverlichting. De PvdA is volgens mij te optimistisch. Zij leggen te veel nadruk op de koopkracht op korte termijn. We hebben dat eerder gezien. Als je de PvdA-beloftes van 1989 zet tegenover de uiteindelijke resultaten van 1994, dan zie je dat ze die beloftes niet hebben waargemaakt. Dat is geen verwijt, want ze hebben het economisch tij natuurlijk flink tegen gehad. Maar het is wel een feit. In 1989 beloofden ze de uitkeringen te zullen koppelen aan de lonen. Dat is niet gelukt. Toch beloven ze het nu weer.”

D66 koppelt ook. Over een periode van vier jaar volgen de uitkeringen de loonontwikkeling in het bedrijfsleven voor de helft; bij de PvdA voor driekwart. Dat ontloopt elkaar niet zoveel.

“De PvdA koppelt in 1995 minder dan wij, maar beloven in 1998 weer volledig te koppelen. Dat laatste is volgens ons te optimistisch.”

Het CDA bevriest de uitkeringen op voorhand voor vier jaar. Sluit u dat uit?

“Ik vrees dat er geen ontwikkeling zo voorspelbaar is dat je iets kunt uitsluiten. Het CDA zegt: vier jaar nul. Ik vind dat niet verstandig. Dat is een vorm van sociaal-psychologisch ontkoppelen. Je biedt de mensen geen perspectief. Bejaarden kun je niet geruststellen met de gedachte dat het op lange termijn allemaal wel goed komt. Lange-termijneffecten zijn in een bejaardenhuis weinig populair. Die spreken daar niet zo aan.”

Volgens PvdA-leider Kok bent u in de koopkrachtdiscussie de kluts kwijt. U zou vorige week Wallages gelijk hebben bevestigd dat de laagstbetaalden niet fors in koopkracht achteruit mogen. Daarmee diskwalificeerde u volgens Kok uw eigen D66-programma. Want bij D66 gaan de minima er in totaal 6 tot 8 procent in koopkracht op achteruit.

“Ik had Wallage gelijk gegeven op het punt dat bevriezen van de uitkering vooraf demoraliserend werkt. Maar ik heb ook gezegd dat de regeringspartijen een beetje moeten dimmen. Ze worden beoordeeld op het beleid dat ze hebben gevoerd. En er is een andere vorm van demoralisering en dat is de demoralisering achteraf. Als blijkt dat je je beloftes niet waar hebt kunnen maken. Dat is de demoralisering die nu door toedoen van de PvdA opnieuw dreigt.”

Om de oplopende kosten van de vergrijzing te dekken wilt u nu al de aanvullende pensioenen gaan belasten. AOW'ers met een aanvullend pensioen van 30.000 gulden gaan daardoor vier jaar achtereen 2,75 procent in koopkracht terug. Dat is veel.

“Alle andere politieke partijen - met uitzondering van GroenLinks - duiken weg voor dit probleem. Over twintig jaar hebben we vijftig procent meer bejaarden. De AOW moet dan worden opgebracht door een kleiner werkend deel van de bevolking. Die oplopende kosten van de vergrijzing kunnen we maar op een manier opvangen: door meer mensen premie te laten betalen. Niet de werkende bevolking, want dat verhoogt de arbeidskosten en is slecht voor de werkgelegenheid. Dat is de reden waarom wij voorstellen om 65-plussers met een redelijk aanvullend pensioen te gaan belasten. Als iemand een betere oplossing weet: okee. We moeten de effecten niet overdrijven. Vanaf een inkomen van 31.000 tot 45.000 gulden per jaar gaan 65-plussers volgens onze voorstellen ongeveer zeven procent premie betalen. Iemand die dus een pensioen heeft van 35.000 gulden betaalt twee tientjes per maand.”

CDA-leider Brinkman heeft de D66-suggestie afgedaan als een strafkorting op sparen.

“Dat is niet waar, want de pensioenpremie is fiscaal aftrekbaar. Daar wordt noch belasting, noch AOW-premie over betaald. Volgens ons voorstel gaan mensen later, als ze gepensioneerd zijn belasting en premie betalen. In die structuur zit een logica. Ik heb het aan een zaal met bejaarde mensen kunnen uitleggen. Die waren geprogrammeerd door Brinkman. Kreten als 'uw voorstel is een strafkorting' vlogen door de zaal. Aan het eind van de avond was er wel begrip, maar was er ook de angst dat het slechts het begin is van een majeure lastenverzwaring voor 65-plussers. En dan komt de argwaan om de hoek: het niet-vertrouwen van politici.”

Ondanks zijn opmerking van de strafkorting vindt Brinkman dat het D66-programma beter aansluit bij dat van het CDA dan dat van de PvdA.

“Onzin. Iedereen probeert nu al zijn indeling te maken. Ik heb absoluut geen zin om daarop te reageren. Het beleid van ons ligt op sommige punten precies tussen het beleid van CDA en PvdA in.”

En de VVD laat u 'rechts' liggen?

“Met de invoering van een basisstelsel in de sociale zekerheid overspeelt de VVD haar hand. Het lijkt wel alsof ze denken dat de maatschappij uit stenen bestaat. De VVD houdt te weinig rekening met het psychische vermogen van een maatschappij. Ik vind dat grossieren in lef: wie heeft het meeste bloed, zweet en tranen in de aanbieding. Het getuigt echter niet van realisme.”

    • Cees Banning
    • Frank van Empel