Bildt op de zeepkist voor Europa

De Zweedse premier Carl Bildt trekt door het land om de Zweden te overtuigen van de zegeningen van Europese samenwerking. De sceptische Zweedse bevolking winnen voor het EU-lidmaatschap, is zeker zo'n grote opgave als het bereiken van een bevredigend resultaat bij de toetredingsonderhandelingen.

BOR©1AS, 1 MRT. De leerlingen van de Sven Ericsson-school in de Zweedse provincie-stad Bor©1as konden gisteren met hun zorgen over Europese integratie terecht bij de meest prominente voorvechter van de Europese gedachte, de Zweedse premier Carl Bildt. De vierhonderd gymnasiasten hadden hun vragen over lidmaatschap van de Europese Unie paraat. Wordt het eenvoudiger om in het buitenland te studeren? Zullen immigranten de toch al krappe Zweedse arbeidsmarkt overstromen? Moeten de jongens van Bor©1as hun militaire dienst straks in Duitsland vervullen?

Terwijl in Brussel gisteren permanent werd onderhandeld over de toetreding van Zweden, Noorwegen, Finland en Oostenrijk, probeerde de gedreven premier de Zweedse jeugd gisteren alvast voor het EU-lidmaatschap te winnen. Iedere maandag trekt de conservatieve premier het land in om de Europese idealen uit te dragen. Het Zweedse sentiment ten aanzien van Europa is verdeeld en sterk aan verandering onderhevig. Volgens een peiling van twee weken geleden zal 32 procent in een referendum voor, en 40 procent tegen toetreding stemmen. 28 procent heeft nog geen keuze gemaakt.

Het in Brussel zo gunstig mogelijk uitonderhandelen van de Zweede voorwaarden voor toetreding tot de EU, is nog maar de helft van het gevecht. De sceptische bevolking thuis overtuigen van de zegeningen van Europese samenwerking en de zinloosheid van neutraliteit, kost minstens zoveel moeite. Maandenlang moest Bildt toezien hoe tegenstanders van de Europese Unie met praktische voorbeelden het anti-Europa-sentiment aanwakkerden. De bemoeienis van de Europese Commissie met de lengte van komkommers en het mogelijke verbod op snuff, Zweedse pruimtabak, waren voor niet-Europa gezinde Zweden het bewijs dat de Europese Unie alles is wat ze niet willen: bemoeizucht van buitenlanders met nationale aangelegenheden.

Terwijl Bildt wekelijks op de zeepkist klimt om voor neutraliteits-beluste landgenoten de lof te zingen over de idealen van de Europese statenbond, maken de recente staaltjes van Europese samenwerking het de premier niet gemakkelijk. De Euro-euforie die gemeengoed was in het begin van de jaren negentig, is inmiddels overal bezweken onder de besluiteloosheid over voormalig-Joegoslavië en opeenvolgende valuta-crises. “Het imago van de Unie is geen voordeel als het erop aankomt toetreding te verkopen in Zweden”, zegt Bildt koeltjes.

Bildts verkoop-strategie is overal hetzelfde. Of het nu gaat om de jongeren van Bor©1as, om de bellers naar het lokale radio-station SJU-7 of om het gemengde gezelschap dat gisteravond sneeuw en oostenwind trotseerde om in een aftandse zaal van een voormalige textiel-fabriek een bijeenkomst van de lobby 'Ja Till Europa' bij te wonen. Eerst grijpt Bildt naar de idealen. Als die niet overtuigen - en dat doen ze zelden, weet zijn voorlichter - voorspelt Bildt een gezondere economie. Na drie jaar recessie en een werkloosheid van acht procent - de vijf procent van de beroepsbevolking ondergebracht in gesubsidieerde scholingsprogrammas niet meegerekend - heeft de premier daar meer succes mee.

Uit de vragen-sessies waarmee Bildt zijn optreden altijd besluit, blijkt hoe moeilijk het beeld van de Europese Unie als hoedster van vrede en veiligheid te verkopen is. Verhalen over conflicten tussen Frankrijk en Duitsland vallen op onvruchtbare bodem: de wereldoorlogen raakten Zweden slechts zijdelings. Velen raken verward als het verschil tussen een defensie-gemeenschap en een gezamenlijk buitenlands beleid aan de orde komt. Een lidmaatschap van de Unie is nog geen deelname aan de NAVO, begrijpt een kalende heer, maar wat is dan precies een gezamenlijk buitenlands beleid ten aanzien van Bosnië zonder militaire samenwerking?

Het beeld van de Europese Unie als machtige economische zone met een stabiel investeringsklimaat en daarmee de beste kansen op economische groei en het scheppen van banen, spreekt meer tot de verbeelding. Zeker als Bildt spreekt van dat grote, voor investeerders aantrekkelijke blok enerzijds, en het kleine Zweden anderzijds; dat Zweden dat zonodig anders moest zijn en aan de kant is blijven staan.

Bildt: “Vijftien jaar geleden was het voor veel Zweedse politici vanzelfsprekend om verbintenissen te zoeken met de Derde wereld. De toekomst van Zweden lag in allianties met Cuba en Nicaragua. Zweden ontkende de ontwikkelingen in de eigen regio. Ik heb altijd gevonden dat de toekomst van ons land veel dichterbij ligt. We moeten deel uitmaken van een gemeenschap waarmee we verwantschap hebben, waarvan wij kunnen profiteren en die mischien ook van ons kan profiteren.”

Bildt zoekt in de Europese Unie een raamwerk voor het buitenlands beleid, nu de Zweedse neutraliteit door de minder scherpe Oost-West-tegenstelling nog slechts beperkte waarde heeft. Lidmaatschap moet er bovendien voor zorgen dat Zweeds en buitenlands kapitaal in de richting van Zweden blijft stromen. “In de jaren zestig bouwde Skania een vrachtwagenfabriek in Nederland omdat wij een duidelijk anti-EG-beleid voerden. Als Zweden in het referendum 'nee' zegt tegen Europa, zal het kapitaal het land uit vloeien”.

Of de lang gekoesterde droom van de conservatieve premier in vervulling zal gaan, is volgens politieke waarnemers in belangrijke mate afhankelijk van zijn politieke rivalen. Omdat een groot deel van de tegenstanders van de Europese Unie zich onder de aanhang van de sociaal-democraten bevindt, zal veel afhangen van het enthousiasme waarmee het sociaal-democratische partijkader in een verkiezingsjaar de Europese Unie aan de achterban durft te slijten.

    • Michel Kerres