Leiders van Russische revolte vrijgelaten

MOSKOU, 28 FEBR. De leiders van de parlementaire revolte die in oktober vorig jaar aan ten minste 147 Russen het leven kostte, zijn zaterdagmiddag vrijgelaten. Een op de valreep ondernomen poging van president Jeltsin de vrijlating te voorkomen resulteerde slechts in het ontslag van de procureur-generaal.

Daarmee is het voor de Russische president al met al een uiterst ongelukkig weekeinde geworden. Behalve een hem vijandig gezind nieuw parlement zijn nu ook zijn oude tegenstanders uit de tijd van de Opperste Sovjet weer terug. Tegenstanders die er niet voor terugschrikken de straat als politiek forum te gebruiken. Een van hen, voormalig vice-president Aleksandr Roetskoj, heeft zijn einddoel al laten doorschemeren: het presidentschap.

Roetskoj, die inmiddels een baard draagt, werd zaterdagmiddag vrijgelaten onder de amnestiemaatregel die het Russische parlement vorige week had afgekondigd. Hij verliet de gevangenis waar hij bijna vijf maanden heeft vastgezeten enigszins wankelend, maar gekleed in zijn generaalsuniform en met de onderscheidingen op de borst die hij voor zijn acties in Afghanistan heeft gekregen. “Roetskoj president! Roetskoj president!” riepen enkele tientallen aanhangers die zich bij de poort van de gevangenis hadden verzameld.

De 46-jarige oorlogsveteraan heeft in het verleden herhaaldelijk laten blijken dat hij het ambt inderdaad ambieert.

Pag.5: Jeltsins critici hebben hun ambities nog

Wegens zijn electorale aantrekkingskracht had Boris Jeltsin Roetskoj bij de presidentsverkiezingen in 1991 als running mate gevraagd, maar tijdens de daaropvolgende machtsstrijd tussen Jeltsin en de Opperste Sovjet had Roetskoj uiteindelijk de zijde van het Sovjet-parlement gekozen. Toen Jeltsin op 21 september vorig jaar de grondwet buiten werking stelde en het parlement ontbond, liet Roetskoj zich door datzelfde parlement tot tegen-president uitroepen. Vervolgens liet hij zich geregeld met een kalasjnikov zien, bezwerend dat hij de grondwet zou verdedigen. Het was Roetskoj die op 3 oktober demonstranten en ongeregelde eenheden opriep het Moskouse televisiegebouw te bestormen, waarna 24 uur burgeroorlog volgden die volgens officiële cijfers 147 mensen het leven kostten.

Roetskoj verdween zaterdag na een korte oproep “kalmte te bewaren” in een gereedstaande limousine en heeft zich de rest van het weekeinde op de achtergrond gehouden. Maar zijn assistent, Andrej Fjodorov, kondigde aan dat Roetskoj binnen twee weken zijn toekomstplannen bekend zou maken. “Ik ben er zeker van dat hij niet buiten de politiek zal blijven”, aldus Fjodorov, die erop wees dat Roetskoj nooit zijn plan heeft opgegeven om president te worden. Hij beschreef diens stemming als “strijdlustig”.

Roetskojs belangrijkste medestander bij het geweld in oktober, de toenmalige parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov, leek na zijn vrijlating zaterdag minder trek te hebben in een hernieuwde politieke loopbaan. “Ik walg van de hedendaagse politici in dit land”, zei hij tegen het persbureau Interfax. “Ik zie geen mensen met wie overeenstemming zou kunnen worden bereikt. Vergeleken met hen was Machiavelli een kind.”

Chasboelatov zinspeelde op de voltooiing van een studie naar de toestand van de Russische economie en op hartproblemen. Maar in hoeverre die hem van een politieke rol zullen weerhouden moet nog worden afgewacht.

Zaterdag kwamen ook de andere aanvoerders van de oktoberopstand vrij, zoals oud-generaal Albert Makasjov, oud-vakbondleider Viktor Anpilov en de neo-fascisten Ilja Konstantinov en Aleksandr Barkasjov. Anpilov hield een toespraak waarin hij duidelijk maakte dat hij het als zijn taak zag “arbeiderscollectieven” op te richten “om te vechten tegen het regime”.

Welke rol deze mannen tussen nu en de presidentsverkiezingen van 1996 kunnen spelen is nog onduidelijk. Zij hebben geen zetels in het nieuwe parlement dat op 12 december als opvolger van de Opperste Sovjet werd gekozen. Daarin domineren leiders als de communist Gennadi Zjoeganov en de ultranationalist Vladimir Zjirinovski. Die hebben wel ongeveer dezelfde ideeën als de vrijgelaten rebellen, maar ook hun eigen politieke ambities.

Zjirinovski vertoonde zich zaterdagmiddag bij de gevangenispoort om de vrijgelatenen te feliciteren. “Goed gedaan jongens”, riep hij, “vandaag is het onze dag.” Op een vraag wie de volgende president van Rusland zal zijn, antwoordde Zjirinovski: “Het volk zal zijn keuze maken. De keuze is tussen mij en Roetskoj. Alles zal goed komen als jullie ons steunen. We zullen de televisie opruimen en de economie zal anders worden.”

President Jeltsin hield zich het hele weekeinde stil, nadat een poging de amnestie op het laatste moment te voorkomen jammerlijk mislukte. Zaterdagmorgen probeerde de president procureur-generaal Aleksej Kazannik nog over te halen de vrijlating op te schorten. Kazannik is een aanhanger van Jeltsin en heeft in 1990 nog zijn parlementszetel ten gunst van de toenmalige rebel opgegeven. Maar de jurist had donderdag al laten weten dat het parlement het recht had amnestie te verlenen.

“De amnestie zal doorgaan maar zonder mij”, zo reageerde hij op Jeltsins verzoek. “Ik deel volledig de gevoelens van het staatshoofd. Deze daad is de meest beschamende in de geschiedenis van het Russische parlement. Maar aangezien ik niet naar de Doema kan gaan met een wettig voorstel om de amnestie op te schorten, kondig ik bij deze mijn aftreden als procureur-generaal aan.”

“De afgevaardigden hebben het vertrouwen van het volk beschaamd en de kant gekozen van staatsmisdadigers”, zo reageerde Jeltsins woordvoerder Vatsjeslav Kostikov in een schriftelijke verklaring op de vrijlatingen. De president behoudt zich het recht voor zijn grondwettelijke bevoegheden te gebruiken, zo dreigde hij, in situaties “die niet consistent zijn met de wet”. Minister van buitenlandse zaken Kozyrev beschimpte de vrijgelatenen als “criminelen, wier plaats in de cel is”.

Maar Jeltsins nationale veiligheidsadviseur Joeri Batarin moest gisteravond op televisie erkennen dat Jeltsin machteloos staat. Op een vraag of de president de amnestie zou terugdraaien zei hij: “Er is geen enkele manier om dat te doen.”