Fassett's avontuurlijke breiwerk

Kaffe Fassett, t/m 29 mei, Nederlands Textielmuseum, Goirkestraat 96, Tilburg. Di t/m vr 10-17u, za en zo 12-17u. Inl 013-367457.

Dezelfde vrouwen die vijftien jaar geleden in tuinbroek en klompen in de collegebanken zaten te breien, slijten nu in kokerrok en linnen blazers hun dagen op kantoor. Met een breiwerk durven zij zich in het openbaar niet meer te vertonen: zij houden hun hobby geheim.

Aanvoerder van het geheime breigenootschap is sinds 1985 de Amerikaans-Engelse ontwerper Kaffe (spreek uit: Keef) Fassett. Volgens internationale handwerktijdschriften de man die een revolutie teweeg bracht in het breien. Het Nederlands Textielmuseum in Tilburg brengt tot en met 29 mei een overzicht van zijn werk.

Fassett (1937) is van oorsprong schilder van nogal zoetige en volle stillevens. In de jaren tachtig begon hij te breien; in zijn werk kon hij zijn talent als colorist uitstekend kwijt. Al snel publiceerde hij ontwerpen in het Amerikaanse tijdschrift Vogue Knitting en bestelde de bekende Italiaanse producent van machinebreiwerk, Missoni, zijn ontwerpen. Die kenmerken zich vooral door het gebruik van veel verschillende kleuren per kledingstuk.

Fassett vat een breiwerk op als een schilderij. Hij brengt elke gewenste kleur aan op elke gewenste plek, hetgeen resulteert in een breiwerk met een duizelingwekkend aantal verschillende kleuren op één naald. Zijn patronen bestaan meestal uit eenvoudige overall motieven - diagonalen, ruiten - maar de invulling is bont en bewerkelijk.

Zijn stijl leent zich slecht voor reproduktie, al zijn er door Steven Sheard 'Knit Kits' in de handel gebracht met afgepaste hoeveelheden wol. Fassetts roem dateert van zijn samenwerking met deze garenproducent uit Yorkshire en directeur van Rowan Yarns. Rowan Yarns levert breigarens in een zeer breed kleurenscala, bedoeld voor de honderden Engelse thuisbreiers die, veelal op de breimachine, de ontwerpen van knitwear designers uitvoeren. Hun werkstukken worden voor honderden guldens per stuk verkocht in exclusieve boutiques - een circuit dat in Nederland niet bestaat.

Daarnaast verkoopt Rowan wereldwijd garens aan gespecialiseerde breiwinkels, en geeft Rowan Knitting Magazine uit, dat uitblinkt door het hoge artistieke niveau van zowel de breipatronen als de styling van het blad waaraan Engelands meest gerenommeerde ontwerpers meewerken. Inmiddels publiceerde Fassett ook een aantal brei- en borduurboeken, waarvan Glorious Knitting uit 1985 een wereldwijde bestseller werd.

Fassetts 'revolutie' bestond uit het propageren van een vrije en creatieve manier van breien: met gevoel voor avontuur en improvisatie. En zonder zorgen of je misschien voortijds door je bolletjes heen raakt, met als gevolg een halve mouw van een ander verfbad, want dat soort problemen is juist leuk. Helaas is die vrijheid aan veel mensen niet besteed, zij breien liever patronen na, zodat je af en toe in het straatbeeld een 'echte Fassett' aantreft.

In Tilburg hangen tientallen van zijn brei-ontwerpen, en wat borduursels. In het echt vallen ze tegen. Veel werkstukken liggen, of zijn over een schot gehangen. De etalage van een goede kledingzaak is doorgaans spannender ingericht. En wie aan de uitbundige styling van Fassetts hoffotograaf Steve Lovi gewend is, neemt met de kale werkelijkheid geen genoegen meer.

Een belangrijker bezwaar van de tentoonstelling is dat Fassetts rol in de breigeschiedenis er niet uit blijkt. De stukken zijn ongedateerd en een toelichting op de geschiedenis van het handbreien ontbreekt. Natuurlijk put ook Fassett uit die geschiedenis: zo zal hij zeker de beroemde, kleurrijke 'Fair Isle'-stijl bestudeerd hebben, die sinds het einde van de vorige eeuw voor truien wordt gebruikt en pas sinds de jaren zeventig van deze eeuw wordt uitgevoerd in andere kleuren dan het traditionele rood, zwart, geel en wit. Richard Rutt - de Anglicaanse bisschop van Leicester en auteur van A history of hand knitting (1987) meent dat Fassetts uitbundige coloriet op zijn beurt het moderne Fair Isle-breien weer beïnvloedde.

Breien mag op het moment weinig populair zijn, met de verkoop van exclusieve garens gaat het goed. De Fassett-aanhangers behoren tot een kleine groep van stugge doorbreiers, die zich de tijd en het prijzige Rowan-materiaal kunnen veroorloven. Kennelijk hopend op veel bezoek van dergelijke elite-breiers is de museumwinkel van het Tilburgs Textielmuseum tijdens de tentoonstelling veranderd in een soort luxe handwerkwinkel, waar niet alleen tal van Fassetts mooie breiboeken te koop zijn maar ook de prijzige Knit Kits en kalenders met voor elke maand een andere detailopname van een Fassett-trui. Met de marketing zit het wel snor.