Wörner aan begin spoedberaad: het is tijd voor actie; Navo nog verdeeld over ultimatum

BRUSSEL, 9 FEBR. Op het hoofdkwartier van de NAVO in Brussel is vanochtend spoedoverleg begonnen over een ultimatum aan de Bosnische Serviërs om hun zware artillerie terug te trekken uit de omgeving van Sarajevo, op straffe van luchtaanvallen. Tijdens vooroverleg gisteren tekende zich binnen de NAVO een duidelijke meerderheid af van landen die voor een dergelijk ultimatum zijn. Er zijn echter nog lidstaten als Canada die zich blijven verzetten; elk besluit moet op basis van unanimiteit worden genomen.

Mogelijk zal worden besloten tot een nauw geformuleerde waarschuwing aan het adres van de Serviërs dat militair geweld zal worden ingezet, indien zij zich niet binnen korte tijd - gesproken wordt van een week, tien dagen of twee weken - terugtrekken uit de heuvels bij Sarajevo, van waaruit ze de Bosnische hoofdstad al bijna twee jaar lang bestoken.

Hoewel “nog geen overeenstemming bestaat over alle details”, zoals een diplomaat vanochtend zei, is zo'n uitkomst dichterbij gekomen, nadat de VS gisteren steun gaven aan het Franse pleidooi voor een harde opstelling. Frankrijk pleit al enkele dagen voor een harde reactie op het bloedbad, dat zaterdag op een markt in Sarajevo werd aangericht. Een exploderende granaat kostte daar 68 mensen het leven.

Ook secetaris-generaal Wörner van de NAVO zei vanochtend dat niet langer lijdzaam kan worden afgewacht. “Het is tijd van actie”, zei hij. “We hebben genoeg woorden gehad”.

Maar of die harde taal ook terug te vinden zal zijn in de uiteindelijke uitkomst van de bijeenkomst van de ambassadeurs van de NAVO-lidstaten, was vanmiddag nog maar zeer de vraag. De NAVO-lidstaten kunnen alleen maar tot actie besluiten op basis van unanimiteit. Uit de eerste interventies tijdens het debat bleek vanochtend dat er nog er nog steeds verdeeldheid bestaat binnen het bondgenootschap. Tegenstanders van de inzet van militair geweld als Griekenland en Canada reageerden ook vanochtend nog negatief. Aan het begin van de middag lag nog steeds geen ontwerptekst op tafel voor een eindverklaring waarover iedereen het in grote lijnen eens zou zijn.

De NAVO-ambassadeurs zijn bijeen om een antwoord te geven op het verzoek van secretaris-generaal Boutros-Ghali van de Verenigde Naties om luchtaanvallen uit te voeren op Servische stellingen bij Sarajevo, indien de VN daarom vragen. Dat verzoek is er gekomen in reactie op de granaataanval van afgelopen zaterdag op de markt van Sarajevo, waarbij 68 mensen het leven lieten.

De lidstaten van de Europese Unie toonden zich maandag nog verdeeld over hun opstelling. Groot-Brittannië heeft de afgelopen dagen grote aarzelingen laten blijken. Maar diplomaten in Brussel zeiden vanochtend dat Londen nu een eigen voorstel op tafel zal leggen.

Volgens diplomaten in Brussel zal, indien gezamenlijk wordt besloten tot hard optreden, in de uiteindelijk tekst niet worden gesproken over “een ultimatium”, omdat die term juridisch gezien zou neerkomen op een oorlogsverklaring. Daarom zal een 'waarschuwing' worden gegeven aan het adres van de Bosnische Serviërs. Onduidelijk is of in de 'waarschuwing' ook de voorwaarde zal worden opgenomen, dat de Bosnische Serviërs hun wapens overdragen aan de VN of ze althans onder toezicht van de VN-troepen plaatsen.

De Amerikaanse president Clinton voerde gisteravond nog telefonisch overleg met zijn Franse ambtgenoot Mitterrand. Parijs reageerde afgelopen weekeinde op het bloedbad in Sarajevo met de oproep om een strikt geformuleerd ultimatum te stellen aan de Serviërs, en om over te gaan tot luchtaanvallen indien dat ultimatum in de wind zou worden geslagen. De Franse regering toonde zich maandag teleurgesteld over het beraad van de lidstaten van de Europese Unie. De Franse minister van buitenlandse zaken, Alain Juppé, zei gisteren zelfs dat Frankrijk zijn vredestroepen (ongeveer 6.000 man) uit ex-Joegoslavië zal terugtrekken indien de NAVO geen actie onderneemt. “Indien het bondgenootschap niet in staat is om een besluit te nemen, zullen we ons de vraag stellen of we door moeten gaan onze soldaten onnodig aan gevaar bloot te stellen,” aldus Juppé voor de televisie.

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Christopher, zei gisteren dat de Amerikaanse regering een twee-sporenbeleid voert. De militaire en diplomatieke paden van de nieuwe Amerikaanse strategie hangen nauw samen, aldus de minister. “De Serviërs moeten weten dat niet alleen de VS, maar de hele vrije wereld zeer bezorgd is over hun houding en wij zetten onze vastberaden koers voort.”

Van de zijde van de Europese Unie - onder andere door de Nederlandse minister Kooijmans - is de afgelopen tijd druk uitgeoefend op de VS om zich nauwer te bemoeien met de vredesonderhandelingen over ex-Joegoslavië. De Amerikaanse regering is daartoe ook bereid, zo valt op te maken uit reacties in Washington.

De Amerikaanse regering is zich de afgelopen dagen steeds harder gaan opstellen ten aanzien van een daadkrachtiger optreden in Bosnië. Ze heeft daarbij duidelijk de steun van het Amerikaanse publiek. Een opiniepeiling van ABC-televisie heeft aangetoond dat de meeste Amerikanen voor bombardementen op Servische stellingen bij Sarajevo zijn: 57 procent is voorstander van zulke aanvallen, 37 procent van de Amerikanen is er tegen. Een soortgelijke peiling van USA Today, Gallup en CNN kwam uit op een percentage voorstanders van 48 en een percentage tegenstanders van 43.

Eenenvijftig Amerikaanse senatoren deden gisteren een beroep op president Clinton om eenzijdig het wapenembargo tegen de Bosnische moslims op te heffen.