Nog geen nieuws van het Bosnische front

De onderhandelingen over vrede in Bosnië stagneren. Ook aan de Bosnische winterfronten is het rustig. De ingegraven partijen maken de balans op van de gevechten van het afgelopen jaar en bereiden zich voor op de lente. Een overzicht van de militaire situatie.

Het is winter in Bosnië. De gevechtshandelingen beperken zich tot schermutselingen en - afgezien van de dagelijkse granaatregen op Sarajevo - sporadische artillerieduels. Een substantiële verschuiving van de frontlijnen valt volgens militaire deskundigen tot de lentedooi niet te verwachten.

De Serviërs consolideren intussen het door hen veroverde gebied, de Kroaten en moslims nemen de opgelopen schade op. De Serviërs hebben grondgebied, mankracht en zware wapens, de Kroaten hebben wel grondgebied - zij het onder druk van de moslim-offensieven steeds minder - maar weinig manschappen en zware wapens. De door moslims gedomineerde Bosnische regeringstroepen beschikken alleen over voldoende mankracht.

De Servische milities schrikken vanuit militair oogpunt terug voor een poging om de door moslim-troepen gecontroleerde gebieden te veroveren, omdat deze vooral bestaan uit goed te verdedigen, dichtbevolkte streken met veel bebouwing. De bezetting hiervan zou een bloedige aangelegenheid zijn. Sarajevo is toevluchtsoord van ongeveer 250.000 bewoners en vluchtelingen, in de kleine gebieden rond Srebrenica, Zepa en Gorazde zitten tienduizenden moslims samengepakt. Hier is het voldoende de voedseltoevoer door internationale hulpverleners af te snijden. In de noordwestelijke Bihac-enclave - waar onlangs een lokale vrede is getekend - wonen ongeveer 300.000 moslims. In de driehonderd vierkante kilometer rondom de stad Tuzla zitten zelfs ruim een miljoen moslims.

Daarbij komt dat de militair-operationele capaciteiten van de Servische eenheden na de gevechten om de bergen Igman en Zuc bij Sarajevo van begin augustus niet overschat hoeven te worden. De milities bleken hun overwicht aan zware wapens niet ten volle te kunnen benutten. Hun tanks werden vooral gebruikt als artillerie. Dat volstond weliswaar om de licht bewapende Bosnische eenheden van de rotsachtige plateaus te verdrijven, het toonde wel aan dat de Serviërs niet adequaat optreden met hun pantsereenheden.

Op de gebieden die de Kroatische milities verdedigen hebben de Serviërs hun oog niet laten vallen. Tussen deze twee partijen lijkt de strijd voorlopig gestreden. Op enkele plaatsen in Centraal-Bosnië vechten zij zelfs zij aan zij.

De gevechten tussen de Kroatische milities en de moslim-troepen om de enclaves in Centraal-Bosnië toonden aan dat de Bosnische eenheden over meer gevechtskracht beschikken dan voorheen werd aangenomen. Volgens waarnemers blijkt hieruit dat meer voorraden van het ex-Joegoslavische leger in handen van de Bosnische regering zijn gevallen dan eerst werd gedacht. Ook zou dit aantonen dat de capaciteit van de lokale Bosnische wapenindustrie in Sarajevo, Travnik en Konjic tot op heden werd onderschat.

Hoe zal de militaire situatie in Bosnië zich in het komende voorjaar ontwikkelen? Bij ongewijzigde politieke allianties zal de status quo hoogstwaarschijnlijk gehandhaafd blijven. Wel zal, wanneer de dooi intreedt, de strijd om enkele resterende strategische hotspots weer oplaaien.

Eén van die gebieden is de smalle bevoorradingsroute van Servië naar de Krajina, dat door Serviërs tot onafhankelijke staat is uitgeroepen. Deze smalle corridor bij Brcko ligt zowel onder vuurbereik van Kroatische troepen bij Orasje als van de moslimtroepen ten noorden van Tuzla. In deze regio bestaat in tegenstelling tot de streek rond Vitez in Centraal-Bosnië ook nog militaire samenwerking tussen deze twee partijen. Eind vorig jaar zagen de moslim-troepen tot groot ongenoegen van de Serviërs kans deze corridor gedurende een maand te sluiten voor bevoorradingskonvooien.

Een ander klein kruitvat bevindt zich in de Kroatische enclave rondom Vitez en Busovaka in het centrum van het gebied dat onder controle staat van de Bosnische regering. In Vitez bevindt zich een munitiefabriek. Wanneer deze in handen valt van de moslim-troepen, zou dit een aanzienlijke versterking van het Bosnische regeringsleger kunnen betekenen. Volgens vluchtelingen uit dit gebied zijn de mededelingen van de Kroatische bevelhebbers ter plekke om de fabriek op te blazen wanneer de moslim-troepen hun offensief voortzetten, allesbehalve loze dreigementen.

Ook Mostar in Zuid-Bosnië zal het toneel blijven van zware gevechten. Kroatische milities hebben deze stad bestempeld als de toekomstige hoofdstad van de onafhankelijke Republiek van Herzeg-Bosna, waarbinnen geen ruimte is opgenomen voor een moslim-minderheid. De moslim-troepen is er daarentegen alles aan gelegen om het gebied rond Mostar en de Neretva-vallei te behouden. Door dit dal loopt de enige begaanbare weg van de kust naar het midden van Bosnië. Bij de onderhandelingen over de opdeling van Bosnië - waarvan de laatste ronde vorige week zonder succes in Brussel werd afgesloten - speelt de controle over Mostar dan ook een cruciale rol.

Overigens is de kans dat de Kroaten en Serviërs in de lente de handen opnieuw ineen zullen slaan groot, zo heeft de internationale bemiddelaar David Owen bijvoorbeeld laten weten. “De Serviërs hebben dit najaar met fluwelen handschoenen gevochten om de moslims nog een kans te geven”, zei hij onlangs tegen het tijdschrift Elsevier. “Ze hebben er nu genoeg van en de Kroaten ook. Als de besprekingen nu mislukken, gaan ze all out. Twee tegen een. Dat winnen ze”, aldus Owen.

Wanneer de grote Servische legervoorraden ter beschikking komen te staan van de Kroatische milities, zal de militaire balans zeer ten nadele van de Bosnische regeringstroepen uitvallen. Ook de eenheden van UNPROFOR houden daar ernstig rekening mee. De Nederlandse woordvoerder van UNPROFOR in Zagreb: “Wij bestuderen de situatie per 24 uur. Door de vluchtige politieke ontwikkelingen zijn prognoses op de langere termijn nauwelijks te maken.”