Waarom Dordt droog bleef

Minister May-Weggen waarschuwde vorige week voor hoogwater in Dordrecht. Was dat stemmingmakerij of kon ze niet anders.

Waar minister Maij-Weggen voor waarschuwde, is uitgebleven. Dordrecht en de Biesbosch zijn niet bedolven onder de watervracht van Maas en Rijn.

Op het moment dat ze haar waarschuwing liet horen - vorige week woensdag - leek die op zijn plaats. Zij kon daarbij geen gebruik maken van het computerprogramma waarmee Rijkswaterstaat directie Zuid-Holland zijn voorspellingen over waterhoogten maakt. Dit SVPH-programma (Statistische Verbanden Programma Hoogwaterstanden) geeft 24-uurs voorspellingen. Die zijn daarom veel betrouwbaarder. Toch zat vlak voor Kerstmis ook deze voorspelling er ruim een halve meter naast. A.M. van Schaick, coördinator informatievoorziening van de afdeling Watersysteemkennis van Rijkswaterstaat directie Zuid-Holland, legt uit hoe dit computerprogramma werkt en waarom het er die ene dag naast zat.

""De minister baseerde haar uitspraken op informatie die zij kreeg van de hoofddirectie van Rijkswaterstaat', aldus persvoorlichter drs. J.E.M.F. van de Wouw. ""Die betrekt op haar beurt de gegevens van het KNMIen het berichtencentrum van Rijkswaterstaat in Lelystad.'

Volgens Van de Wouw waren de windvooruitzichten voor Kerstmis zodanig dat er gerede vrees bestond dat het zeewater voor de Zeeuwse en Hollandse kust zou worden opgestuwd. ""In dat geval kan het rivierwater moeilijk naar zee afstromen en dan zou het water van Rijn en Maas zich rond Dordrecht ophopen. Daarvoor waarschuwde de minister.''

De wind waar Maij-Weggen bang voor was, woei nog wel in de nacht van woensdag op donderdag. Daarom werkte hij door in de voorspelling die het SVPH-computerprogramma van de afdeling Watersysteemkennis van Rijkswaterstaat Directie Zuid-Holland te Rotterdam in de vroege ochtend van donderdag 23 december deed. Dit programma voorspelde die dag de waterstanden voor het gebied tussen Hoek van Holland, Gorinchem en Keizersveer voor donderdagnacht en vrijdagmiddag. Van Schaick: ""Voor Dordrecht kwam de voorspelling voor vrijdag 24 december uit op 1,98m + NAP. Dat bleek achteraf 50 centimeter te hoog.''

Toch kan hij aantonen dat er op dat moment een juiste voorspelling werd gedaan. ""Die donderdagochtend kregen wij van het Hydro Meteo Centrum in Hoek van Holland een verwachting van het verloop van het getij op zee door. Daarbij zijn meteorologische gegevens van het KNMIomgerekend tot een getal dat de afwijking aangeeft ten opzichte van het astronomisch getij op zee. (Het astronomisch getij is de waterstand die zich jaren van tevoren laat berekenen aan de hand van de stand van zon en maan en die dagelijks in de krant wordt vermeld.)

Samen met nog vier "randvoorwaarden' gaat dat getal het computerprogramma in. ""De andere vier randvoorwaarden zijn: de afvoercijfers van de Lek, de Waal en de Maas en ten slotte hoe ver we de Haringvlietsluizen open hebben kunnen zetten'', aldus Van Schaick.

Een minuut nadat alle gegevens zijn ingevoerd, rolt er een lijst uit de computer met de verwachte hoogwaterstanden voor zestien plaatsen in het benedenrivierengebied, waarvan Spijkenisse, Rotterdam, Krimpen aan de IJssel, Dordrecht, Moerdijk en Vuren er enkele zijn.

""Dit programma is gebaseerd op waarnemingen van de laatste twintig jaar, dus vanaf het moment dat het Haringvliet is afgesloten'', zegt Van Schaick. ""Er is een statistisch verband gelegd tussen de vijf randvoorwaarden die ik zojuist noemde. Dus zoveel afvoer van de Waal, Lek en Maas, gecombineerd met die waterstand in Hoek van Holland en die openingsstand van de Haringvlietsluizen leidt tot die en die verwachting van de waterstanden.''

Over het algemeen kloppen de voorspellingen van het programma tot op enkele centimeters met de waterhoogten die de volgende dag worden afgelezen op de peilschalen. De werkelijke waterhoogten houdt de afdeling Watersysteemkennis ook bij, om het SVPH-programma te kunnen verfijnen.

Extra komberging

""Dat we er voor vrijdag 24 december vijftig centimeter naast zaten, kwam doordat de depressie die de wind op zee had veroorzaakt, ineens een zuidelijker koers ging volgen. Daardoor ging de wind donderdag liggen, zodat de stuwing van zeewater voor de kust uitbleef.'' Sterker nog, hierdoor liep het water tijdens de eb extra laag weg. ""Daarom kon er donderdag extra veel water worden geloosd bij de Haringvlietsluizen'', aldus Van Schaick. ''Zo konden we extra komberging scheppen voor het aankomende water van Rijn en Maas.''

Tussen 10.30 en 19.00 uur hebben de spuisluizen opengestaan. ''Zo hebben we twintig centimeter water meer afgevoerd naar zee dan was verwacht. Verder viel het hoogwater bij Hoek van Holland 68 centimeter lager uit dan voorspeld. Dat samen verklaart het verschil tussen de voor vrijdag voorspelde +1,98 in Dordrecht en de geregistreerde +1,44.''

Dat Maij-Weggen achteraf gezien ten onrechte onrust heeft gezaaid, vindt noch persvoorlichter Van de Wouw, noch Van Schaick erg. ""Als het omgekeerde was gebeurd, had ze de wind pas echt van voren gekregen'', aldus Van de Wouw. ""En het is omdat de wind de rest van de week uit gunstige richtingen is blijven waaien, want anders hadden er in de benedenrivieren echt grote problemen ontstaan,'' verzekert Van Schaick.