Voorstel Gratsjov moet leger lijmen

Het gisteren door de Russische minister van defensie bekendgemaakte voorstel om de Russische strijdkrachten minder ver te verkleinen dan de regering van president Jeltsin aanvankelijk wilde, is zonder twijfel bedoeld als concessie aan het leger. Dat moet immers met lede ogen toezien hoe zijn traditioneel sterke machtsbasis in toenemende mate wordt uitgehold door de chaos die na de ineenstorting van het communisme in heel Rusland zijn intrede heeft gedaan.

Het budget is sterk ingekrompen, zodat de materiële verlangens van het leger - nieuwe tanks, helikopters en vliegtuigen - maar mondjesmaat kunnen worden ingewilligd. Kostbare paradepaarden, zoals de ontwikkeling van Star Wars-achtige wapensystemen en het instandhouden van militaire onderzoekscentra, worden door de huidige regering in de richting van het abattoir geleid. Jeltsin remt onze vooruitgang, vindt het leger. Terwijl de Amerikanen en Europeanen de laatste jaren hun legers hebben omgevormd tot "flexibele' en "mobiele' strijdmachten waarvan het nut in de Golfoorlog onmiskenbaar is bewezen, moeten Russische militaire denkers dat verlangen maar inslikken. Dat steekt.

Dienstweigeren is in het Russische leger eerder regel dan uitzondering. Militairen van hoog tot laag proberen op de vrije markt hun karige soldij aan te vullen door illegaal, maar ongehinderd, wapens, kleren, benzine of desnoods de blauwdrukken van een nieuwe kernkop te verkopen. En gerepatrieerde soldaten uit de vrijgelaten satellietlanden vinden bij terugkeer in het Moederland gewoonlijk werk noch onderdak.

Dat de broedervolken hun eigen weg gaan, beschouwen de meeste militairen wel als onherroepelijk. Maar nu eigenwijze Moldaviërs, Oekraïeners of de met Iran heulende Azeri steeds harder lijken te knagen aan het Russische territorium, is de tolerantie in het leger voor de bijwerkingen van Jeltsins bestuur wel maximaal opgerekt.

Dat de militairen niet gelukkig zijn, blijkt niet alleen uit de hoge zelfmoordcijfers binnen het leger. Het bleek uit de aarzeling waarmee het leger steun verleende tijdens de coup-poging tegen president Jeltsin in oktober van dit jaar. En het bleek opnieuw uit de massale steun die de "ultranationalist' Zjirinovski tijdens de verkiezingen van 12 december binnen het leger wist te mobiliseren met zijn beloftes om aan het “onrecht” een einde te maken en de “Russische soevereiniteit te herstellen”.

Kennelijk is Jeltsin nu ook duidelijk geworden dat hij het leger voorlopig maar beter ter wille kan zijn. Tijdens de mislukte oktobercoup verkoos het leger de chaos van de hervormingen nog boven de chaos van een communistische renaissance. Na 12 december zou die keuze niet noodzakelijk opnieuw zo uitvallen, beseft Jeltsin nu.

Het voorstel dat Gratsjov gisteren mocht doen - beperking van de bezuinigingen op personeel en vrij baan voor de nieuwe doctrine van snel-inzetbare strijdkrachten - stilt een aantal urgente verlangens van de militairen. Al zweeg Gratsjov over het budget dat dat alles mogelijk moet maken, en heeft de staat zijn soldaten buiten het leger geen baan te bieden. Voor de getergde tacticus Jeltsin kan deze poor man's solution voor het ogenblik de politieke flankdekking opleveren die hij zo bitter wenst.