Verraadt een gammaburster zich met gravitatiegolven

Al sinds de jaren zestig laten satellietwaarnemingen zien dat er uit allerlei richtingen in het heelal stoten gammastraling komen. De meest recente satelliet (het Gamma Ray Observatory) registreert er gemiddeld 800 per maand. Uit hun verdeling aan de hemel blijkt dat het objecten moeten zijn in de buitenste delen van ons melkwegstelsel, of in andere melkwegstelsels. De aard van deze gammabursters is echter nog steeds onbekend. Hun posities worden niet nauwkeurig genoeg gemeten om ze in verband te kunnen brengen met bekende hemelobjecten.

Hier zou in de toekomst verandering in kunnen komen, aldus twee astronomen van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics in Cambridge (VS). Sommige astronomen denken dat zo'n gammaflits ontstaat tijdens een botsing tussen twee sterren in een dubbelstersysteem. Hierbij worden zulke hoge temperaturen bereikt dat er gammastraling ontstaat. Maar omdat er zeer grote massa's in het spel zijn, zouden er ook gravitatiegolven ontstaan: fluctuaties in het gravitatieveld die zich met de lichtsnelheid voortplanten.

Momenteel worden in de Verenigde Staten en Europa instrumenten gebouwd waarmee men tegen de eeuwwisseling gravitatiegolven hoopt te kunnen detecteren. De golven veroorzaken op aarde zeer kleine veranderingen in de afstand tussen testmassa's en die kunnen met behulp van interferometer-technieken worden gemeten. Als dubbelsterren inderdaad gammaflitsen produceren, dan zouden de golven die samenhangen met de helderste flitsen gedetecteerd kunnen worden. De gevoeligheid van de instrumenten zal daarvoor volgens de twee astronomen groot genoeg zijn (Astroph. J. 417, p. L17).

Gravitatiegolf-detectoren zullen waarschijnlijk veel "ruis' van onbekende herkomst uit het heelal opvangen. Maar wanneer er rond de tijd van een gammaflits uit dezelfde richting óók een gravitatiegolf komt, zou het zeker om een ineenstortend dubbelstersysteem moeten gaan. Zal er ook bij de helderste flitsen nooit een gravitatiesignaal worden waargenomen, dan kan de dubbelstertheorie worden verworpen, aldus de twee astronomen. Men is dan voor de zoveelse keer terug bij af.