Steven Spielbergs eerste 'serieuze' hit

NEW YORK, 30 DEC. De nieuwste film van Steven Spielberg, Schindler's List, is hard op weg een kassucces te worden. De film, die door de kritiek in alle toonaarden is bejubeld, heeft volgens de laatste cijfers een opbrengst per theater van 22.165 dollar. Daarmee moet de film, die pas twee weken draait, alleen Philadelphia voor laten gaan.

Schindler's List is een drie uur en 15 minuten durende zwart-wit film over de jodenvervolging, gebaseerd op de gelijknamige historische roman van Thomas Keneally uit 1982. De directeur van filmmaatschappij MCA/Universal, Sidney J. Scheinberg, heeft het boek persoonlijk onder de aandacht van Hollywoods succesvolste regisseur gebracht. Schindler's List, die opgenomen is in Polen, kostte het bescheiden bedrag van 43 miljoen dollar.

Alle superlatieven zijn al gebruikt: beste film van het jaar, beste film over de jodenvernietiging, intelligentste film van Spielberg. De film is volgens The New Yorker “geen minuut te lang”. De criticus van het blad schrijft: “Dit is veruit de beste, meest complete speelfilm (niet documentaire) die ooit over de Holocaust is gemaakt.”

Oskar Schindler was een Duitse rooms-katholiek die na het begin van de Tweede Wereldooorlog een door joden geleide fabriek overnam voor weinig geld. Hij nam honderden joden als onbetaalde werknemers in dienst. De ritselaar Schindler kon het goed vinden met de SS-commandant of deed in elk geval alsof. Zijn charme en handigheid stelden hem in staat deze groep joden te redden van de ondergang. Fijntjes is erop gewezen dat het aantal overlevenden en hun nazaten van Schindlers lijst groter is dan de huidige joodse bevolking van Polen.

Spielbergs film is geen 'Hollycaust' geworden. De film is bij wijlen gruwelijk en realistisch maar zeker niet uit op effectbejag. “Het was een zeer droog boek”, heeft Spielberg over de roman gezegd. “Ik dacht dat als ik die benadering in een film kon toepassen, ik het bijna als een rijtje gebeurtenissen, feiten en data zou kunnen presenteren. Dat zou de emotionaliteit verhogen.” De film heeft inderdaad veel weg van een documentaire door de cameravoering en uiteraard door het gebruik van zwart-wit.

In een recent interview in de New York Times vertelt Spielberg over de drijfveren om deze film te maken, over zijn kennismaking met de 'holocaust' op jonge leeftijd en het antisemitisme in zijn jeugd. Medescholieren hoestten het woord 'jew' achter hun hand in de gangen en ze gooiden centen naar hem in de klas. Door het opgroeien van zijn kinderen is hij zich meer bewust geworden van zijn joodse identiteit en hij zegt ronduit de film zijn 'roots' vertegenwoordigt. De 46-jarige Spielberg maakte ook hernieuwd kennis met de religie van zijn vaderen doordat zijn tweede vrouw, Kate Capshaw, zich bekeerde tot het jodendom.

De vader van Spielberg verloor familieleden in de oorlog maar zijn moeder vertelde de verhalen. Spielbergs oma gaf in Cincinnati Engels aan joodse overlevenden. Beroemd is inmiddels het verhaal van een overlevende van Auschwitz die zijn mouw opstroopte en de kleine Steven aan de hand van het getatoeëerde nummer op zijn arm de eerste cijfers leerde.

Met films als Jurassic Park, E.T., Raiders of the Lost Ark en Jaws op zijn naam is Spielberg financieel de koning Midas van de film. Wat hij aanraakt verandert in goud. De 'serieuze' films van hem, zoals The Color Purple en Empire of the Sun, worden echter als mislukkingen beschouwd. Elke Amerikaanse criticus van Schindler's List noemt Spielbergs mislukkingen om de kwaliteiten van zijn nieuwste film ertegen te kunnen afzetten.

Ook vaste prik is de lezers erop te wijzen dat Spielberg nog nooit een Oscar heeft gewonnen. Zijn films zijn geroemd, de acteurs behaalden de hoogste eer maar Spielberg zelf viste telkens achter het net. “Het is geen obsessie voor me en ik ben er ook niet mee bezig”, zegt Spielberg er zelf over. Ook nu zijn er al talloze onderscheidingen (beste film door de National Board of Review en door zowel de New York als de Los Angeles Film Critics Association) gegeven aan de film maar niet aan de regisseur. Toch worden de kansen op een Oscar voor Spielberg nu hoger dan ooit ingeschat.

Schindler's List draait pas in 74 bioscopen in de Verenigde Staten. De eerste week waren het er zelfs maar 25. Vergelijk dat met de grote publiekstrekkers als Pelican Brief (2008 bioscopen), Beethoven's 2nd (2041) en Wayne's World 2 (2320) en het is duidelijk dat de film pas aan het begin van de roulatie is.