Israel en Vaticaan knopen betrekkingen aan; Jeruzalem opgetogen over stap van Rome

TEL AVIV, 30 DEC. Ondanks de bittere kritiek uit verschillende sectoren van de Israelische samenleving is de regering in Jeruzalem opgetogen over de overeenkomst met het Vaticaan. Na uitputtende onderhandelingen wordt vandaag in de Israelische hoofdstad het politieke grondverdrag getekend dat de historische doorbraak mogelijk maakt in de door de geschiedenis zwaar beladen relaties tussen Israel (vertegenwoordiger van het joodse volk) en het Vaticaan.

De plechtige ondertekening van dit politieke verdrag, dat voorbijgaat aan religieuze kwesties inclusief de voor beide partijen hypergevoelige status van Jeruzalem, versterkt volgens Israelische topdiplomaten Israels internationale positie verder. Deze nauw bij het overleg met het Vaticaan betrokken zegslieden beamen dat het akkoord van 13 september tussen Israel en de PLO de afronding van de onderhandelingen met het Vaticaan heeft versneld. Maar het heeft geen invloed gehad op het eindresultaat. “Het verdrag met het Vaticaan heeft niets daarmee te maken. De onderhandelingen begonnen lang voordat er van een akkoord sprake was”, zeggen deze functionarissen.

De weigering van het Vaticaan om wegens zijn belangen in de Arabische wereld en theologische overwegingen (het probleem van de erkenning van Israelische soevereiniteit over het Heilige Land) met Israel diplomatieke betrekkingen aan te knopen is Jeruzalem lang een doorn in het oog geweest. Israel ergerde zich eraan toen paus Paulus VI in januari 1964 zijn bezoek aan Jeruzalem inkleedde als een pelgrimage naar het "Heilige Land'. Nu er sprake is van de komst van paus Johannes Paulus II, op een nog nader te bepalen datum, is te verwachten dat het besluit diplomatieke betrekkingen aan te gaan ook van invloed zal zijn op de Vaticaanse terminologie en het "Heilige Land' Israel zal gaan heten. Dat moet nog wel een heel gevoelige kwestie zijn. Israelische diplomaten wilden zich daarover deze week in ieder geval niet uitlaten. “Voor een antwoord op de vraag of Israel als het "Heilige Land' zal worden aangeduid moet u bij het Vaticaan zijn”, zeiden zij desgevraagd.

Ook meldden deze zegslieden dat er tijdens de onderhandelingen met het Vaticaan niet is gesproken over de vraag of de gezant van de Heilige Stoel zich in Jeruzalem zal vestigen of, zoals Ha'arets berichtte, voor Tel Aviv zal kiezen. “Als het Tel Aviv wordt is dat geen belediging”, zeiden Israelische diplomaten die kennelijk al aanvoelen uit welke hoek de wind uit het Vaticaan op dit punt waait. Uit protest tegen de formele annexatie van het Arabische Oost-Jeruzalem door de Knesset, het Israelische parlement, werd indertijd ook de Nederlandse ambassade uit Jeruzalem naar Tel Aviv verplaatst.

In de Israelische media is gesuggereerd dat het Vaticaan met het oog op het vredesproces in het Midden-Oosten thans de Rubicon is overgestoken om een vinger in de pap te hebben als de kwestie-Jeruzalem in het Israelisch-Palestijnse vredesoverleg uiteindelijk aan de orde komt.

Diplomatieke kringen in Jeruzalem leggen er de nadruk op dat in het grondverdrag met het Vaticaan de samenwerking tegen antisemitisme, naast normalisering van de betrekkingen en definiëring van de betrekkingen tussen de katholieke kerk en Israel, een van de belangrijkste paragrafen is. Ondanks het grote belang dat Israelische diplomaten aan deze paragraaf toekennen verschenen er deze week in de Israelische pers artikelen waaruit blijkt dat er nog veel vergif zit in de relaties tussen joden en katholieken. Met waardering voor de persoonlijkheid van paus Johannes Paulus II nam de Jerusalem Post er in een hoofdartikel op 26 december meer dan aanstoot aan dat het Vaticaan om theologische redenen nog steeds uit is op de bekering van joden tot de katholieke godsdienst. Met alle waardering voor de encycliek Nostra aetate van 1964, waarin het joodse volk werd vrijgesproken van de erfelijke last van het doden van Christus, zou de Jerusalem Post graag willen dat het Vaticaan dit document zodanig herziet dat er ook aan de Vaticaanse zendingsdrang onder het “verdwaalde volk” een einde komt.

De Jerusalem Post doet bovendien een beroep op de regering-Rabin van het Vaticaan de overdracht te eisen aan Israel, als vertegenwoordiger van het joodse volk, van door het Vaticaan geplunderde Judaica van achtervolgde en verwoeste joodse gemeenschappen. Van verzoening van het joodse volk met het Vaticaan kan volgens dit opmerkelijke hoofdartikel slechts sprake zijn indien het Vaticaan zijn archieven opent, zodat het gedrag van de Heilige Stoel tijdens de holocaust en hulp aan vluchtende nazi-oorlogsmisdadigers kan worden gedocumenteerd.

Amos Kenan, een van Israels bekendste nonconformistische columnisten, voer in Yediot Ahronot op 28 december fel uit tegen het Vaticaan en omschreef de Heilige Stoel als “een van de meest conservatieve, meest corrupte en meest onderdrukkende lichamen die de menselijke geschiedenis heeft gekend”. “De katholieke kerk is de voorloper van het moderne imperialisme”, schreef hij. “De wrede onderdrukking van Mexico en Peru na de ontdekking van Amerika werd door het Vaticaan geleid en gedirigeerd. Honderdduizenden Spaanse joden werden verbannen of verbrand.”

Volgens Kenan kan er slechts sprake zijn van verzoening met het Vaticaan en de paus “als ze op hun knieën gaan liggen en vergiffenis vragen aan de zielen van miljoenen gemartelden die met de zegen van de Heilige Stoel als zwarte as ten hemel stegen”.