Friese knal van vorig jaar lijkt toch gevolg van komeetfragment

De enorme explosie die op 19 augustus 1992, vlak voor half elf in de avond, vele inwoners van Friesland en andere noordelijke provincies opschrikte, was een fragment van een komeet. Tot die conclusie komt de Utrechtse astronoom en emeritus-hoogleraar C. de Jager, die alle waarnemingen van het verschijnsel nog eens aan een onderzoek heeft onderworpen. Andere oorzaken, zoals een meteoriet, een stuk van een ruimtevaartuig of een geheim militair vliegtuig dat door de geluidsbarrière breekt, voldoen volgens De Jager niet.

De mysterieuze "Friese knal' werd ook waargenomen door de seismometers van het KNMI in Drenthe (die schokjes meten die het gevolg zijn van gaswinning). Hun registraties wezen op drukgolven in de lucht en niet op seismische golven in de aarde. Dit betekent dat het een explosie in de atmosfeer moet zijn geweest en geen aardbeving. De Jager was op het bewuste moment met vakantie op Texel. Hij hoorde de klap en was zo alert om direct het tijdstip te noteren.

De Jager is bij zijn berekeningen uitgegaan van een zich in de lucht voortplantende schokgolf. Deze wordt in zijwaartse richting sterk gedempt, maar legt in voorwaartse richting een grote afstand af. Uit de tijdregistraties berekent De Jager dat de explosie plaatsvond op een hoogte van ongeveer 75 km boven Noord-Ierland. De waarnemingen zijn het beste te rijmen met een fragment van een komeet: een brosse bal van gruis en ijs. Bij binnenkomst in de atmosfeer zou deze door de wrijvingswarmte ontploffen en volledig verdampen.

Het komeetfragment zou heel schuin, onder een hoek van 2,5 tot 3, de dampkring zijn binnengekomen. De snelheid was ruim 30 km per seconde en de massa ruwweg 6 ton. Deze massa is vooralsnog de meest onzekere grootheid. De schokgolf van de explosie bereikte na ruim 50 minuten de Friese bodem. Omdat het op het moment van de explosie in Ierland nog licht was, zouden daar geen lichtverschijnselen aan de hemel zijn waargenomen. Het ontbreken van zulke verschijnselen is steeds als argument tègen een komeet (of meteoriet) gebruikt.

De Jager houdt op donderdag 23 december om 19.30 uur op de Sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht een lezing over zijn onderzoek, dat overigens nog niet is afgerond. Inlichtingen en plaats reserveren bij stichting De Koepel, tel. 030-311360.