Aandacht

Immagination is funny

it makes a cloudy day sunny

Willem de Kooning, de duurste schilder van dit moment, schijnt aan Alzheimer te lijden. Ik las dat hij nog net zo mooi schildert als altijd. Er is een zwakzinnige, een mongool, die dragende rollen speelt in Amerikaanse films, ik meen zelfs in een tv-serie. Dit zijn twee voorbeelden van intelligent handelen, door een falende intelligentie. Hoe zit dat?

Intelligentie is een waardeloos begrip, een misconcept. Ik bedoel: de uitspraak “Jan is intelligent, maar Piet niet” is betekenisloos. Hier zijn voorbeelden van verkeerde concepten in een andere discipline. Het begrip "koude' is een misconcept, net als het idee dat een lamp elektrische stroom gebruikt en de gedachte dat voor het onderhouden van snelheid een kracht nodig is.

Leerlingen halen rare fratsen uit. Hun intellectuele produktie kan grillige patronen volgen. Toepassing van de schaalverdelingen lui-ijverig en dom-slim schiet tekort. Ik kijk schoolonderzoeken na. Van Marcel dacht ik twee jaar geleden, dat hij het echt NOOIT zou leren. Zijn werk nu kan ingelijst worden. Nog steeds zijn de cijfers niet hoog, maar zijn antwoorden hebben een of andere sprankelende helderheid, verkeerde antwoorden maar toch kwaliteit. Ben is vorig jaar gezakt en dit jaar meestal ziek. Hij kijkt slaperig als hij er is. Eigenlijk kijkt hij niet, hij is slaperig. Zijn schoolonderzoek is verbluffend eenvoudig, en goed.

Harry was het laatste klaar en vertelde me van zijn woordblindheid. Woordblindheid is een moderne handicap, zoals slecht kraakbeen in het kniegewricht, of een verhoogd cholesterolgehalte. Harry z'n werk ziet er zo deerniswekkend slordig uit, dat ik het corrigerend vol vlammendrode kreten van afschuw heb geschreven, woedend werd ik ervan. Hij werkt nooit langer dan een half uur aan zijn huiswerk (“Dat doet niemand”). Als voorbereiding op zijn schoolonderzoek is hij om vijf uur opgestaan, bij de start om negen uur verzocht hij om koffie. Toch levert hij goed werk. Tijdens uitleg in de klas branden zijn ogen dwars door mijn hersenpan en grissen er ieder frutseltjes gedachte uit.

Voordat dyslexie was uitgevonden, werden dyslectici (woordblinde personen) ingedeeld bij de dommen. Leesvaardigheid is inmiddels losgekoppeld van het begrip intelligentie. De dyslecticus blijkt intelligent te kunnen zijn. Woordblindheid draagt niet meer bij aan het oordeel over intelligentie. Er schijnt ook al innumeracy, cijferblindheid, te zijn. Zo wordt het oordeel over de intelligentie een oordeel over een steeds kleiner areaal van de menselijke geest. Tenslotte zal het begrip intelligentie vervallen en worden vervangen door de term: aandacht.

Vergeet de ethische waardering van het woord, leg christelijke waarden terzijde. Met aandacht bedoel ik de vaardigheid om het zwakke schijnsel van het brein te bundelen en precies te richten. Aandacht is als een zoeklicht. Het gebruik van dit zoeklicht bepaalt de intellectuele prestaties. Rienke werkt keihard, maar schrijft onzin. Nee, ze is noch dom, noch intelligent. Zij bundelt haar denkkracht maar deze schampt langs de essentie. Ze kan niet richten.

Om iets moois, om kunst te maken, dacht ik vroeger, moet je behalve intelligent ook goed zijn. Uit de film “Let's get lost” blijkt dat Chet Baker een etter is, met een door drugs aangevreten brein. Maar hij speelt mooi, met aandacht, ik bedoel: met behulp van aandacht.