Met prijzengeld kan hij familie helpen

Op kerstavond lag hij om kwart over negen in bed. Op eerste kerstdag reed hij van Uden naar Parijs. Afgelopen zondag won hij daar een wedstrijd over negen kilometer. Kerstmis van het jaar 1986 viert de Ethiopische atleet Haile Selassie pas op 7 januari.

UDEN, 29 DEC. In Addis Abeba traint hij van vijf tot zes uur 's morgens. In het Brabantse bos is het in de winter tot acht uur te donker om hard te lopen. Verder maakt het voor Haile Gebre Selassie weinig verschil of hij in Nederland of in Ethiopië zijn kilometers maakt. “Nederland is mooi, omdat mijn manager hier zit.”

Halverwege de middag zit hij met vijf landgenoten op de witte leren banken die rond de televisie gegroepeerd staan. Hij kijkt aandachtig naar een natuurfilm, waarin twee mannetjes-leeuwen elkaar in de haren zitten. “Ik hou van MTV. En ik vind het leuk om naar films over wilde dieren te kijken”, zegt hij even later. Op honderd kilometer van zijn geboorteplaats heeft hij de leeuwen en tijgers in het wild zien rondrennen. In zijn dorp krijsen apen. En op de berg bij Addis Abeba, waar ze trainen, janken de hyena's. Die vallen niet aan. “Ze zijn bang, net als ik. Maar we trainen alleen overdag en met een groep.”

's Ochtends loopt hij, 's avonds loopt hij. De rest van de dag vult hij met boodschappen doen in de supermarkt, rust, televisie kijken en muziek luisteren. De 20-jarige Haile Selassie logeert een paar weken in een rijtjeshuis in een nieuwbouwwijk van Uden. Het is een tijdelijk onderdak voor atleten van Global Sports Communication, het bureau van Jos Hermens. De Russische sprintster Privalova woonde er eerder. Deze winter zit Selassie er met een clubje landgenoten van wisselende samenstelling. Ze zijn hier voor de Europese crosswedstrijden en wegraces.

Afrikaanse atleten domineren niet alleen het Nederlandse wintercircuit, maar winnen ook regelmatig in Frankrijk en Duitsland. Zeker als ze de kwaliteiten hebben van Selassie. Net als in Kenia, loopt in Ethiopië bijna iedereen. De 20-jarige Selassie is geboren in Arassi een streek op 200 kilometer van de hoofdstad Addis Abeba. Hij behoort tot de Amhari, de belangrijkste bevolkingsgroep in het land van meer dan vijftig miljoen inwoners. Het is toeval dat hij dezelfde naam heeft als de laatste, dictatoriaal heersende, keizer van Ethiopië, die in 1974 van de troon werd gestoten. Haile en Selassie zijn veel voorkomende namen en kinderen krijgen in Ethiopië als achternaam de voornaam van hun vader.

Toen hij voor zijn school wedstrijden ging lopen, bleek hij onverslaanbaar. In zijn eerste jaar won hij de 1500 én de 3000 meter. De dubbel is zijn levensdoel. In 1991 werd hij bij de junioren wereldkampioen op de vijf én tien kilometer. Voor de Olympische Spelen in Barcelona was hij nog te jong, maar het afgelopen jaar werd hij een van de sterren van het wereldkampioenschap atletiek in Stuttgart. Goud op de tien kilometer en - hij zegt het met spijt in zijn stem - zilver op de vijf kilometer. Zijn prestatie is uitzonderlijk. Een sprinter kan de krachtexplosies op de 100, de 200 meter en het verspringen nog wel combineren, maar op de langere afstanden past specialisatie. Op beide afstanden liep hij een kwalificatie en een finale. “Waarom zou het niet kunnen”, vraagt Selassie zich af. “Ik wil beide afstanden winnen. Het lukte vorig jaar nog niet, maar ik wil het blijven proberen. Anderen lopen een marathon. Waarom zou ik geen dertig kilometer in een week lopen.” Bovendien is hij de beste Ethiopiër op beide afstanden. Het land is trots op de atleet, de atleet op zijn land. Dus loopt hij twee keer.

In de huiskamer in Uden staat een kerstboom. Op kerstavond heeft de hele groep met de Nederlandse 'managers' gezamenlijk gegeten. Maar om kwart over negen lagen de atleten in bed. De wedstrijd gaat altijd voor. Selassie behoort tot de Ethiopische Orthodoxe Christelijke kerk. Kerstmis is voor hem een belangrijke gebeurtenis, nieuwjaar een groot feest. De hele familie zet zich dan aan tafel. Maar omdat Ethiopië nog leeft met een zonnekalender, valt Kerstmis op 7 januari. Nieuwjaar van het jaar 1986 is gevierd op 11 september 1993.

Jos Hermens en Caroline Feith raakten vorig jaar met hem bevriend toen ze op aandringen van de fiere atleten naar Ethiopië reisden. Selassie verhuisde na zijn eerste successen met zijn negen broertjes en zusjes naar een huis in de hoofdstad Addis Abeba. Zijn moeder is tien jaar geleden overleden, zijn vader bleef in hun geboortestreek wonen. Hoewel de televisie in Ethiopië alleen de laatste seconden van de twee finales van het WK uitzond - “Het is duur om het te laten zien. De televisie wordt uitgezonden in drie talen” - is hij in zijn geboorteland inmiddels een beroemdheid. “Dat kan ik van mezelf niet zeggen. Als anderen het zeggen is het okee.”

Hij mist zijn land geen moment. Een atleet reist, geen probleem. Hij vindt alles leuk. Hij is een makkelijke, vrolijke jongen. Hij leeft van uur tot uur en weet dat hij na het seizoen weer terug zal keren. Hij koopt zijn eten in het dorp. Spaghetti, macaroni en rijst voor het avondeten. Bonen, honing en melk voor het ontbijt. Hij heeft wel cassettebandjes met Ethiopische muziek bij zich, maar geeft eigenlijk de voorkeur aan “Engelse” muziek. Michael Jackson en 2 Unlimited zijn favoriet. Zelfs de Nederlandse kou doet de Afrikaan weinig. Op de Ethiopische hoogvlakte kan het eveneens aardig afkoelen. En als het regent zit de capuchon van zijn jack strak om het gezicht gesnoerd.

Hij weet nog niet waar hij later wil wonen. “Als de Nederlandse overheid goed is, wil ik hier wel wonen. Zo niet, dan ga ik terug naar mijn land.” Net als in bijvoorbeeld Kenia behoren tot Ethiopische atleten tot de sportvereniging van de politie of het leger. In Kenia moeten de atleten een keer per jaar voor het prestige van hun club tegen elkaar uitkomen. In Ethiopië zijn ze vrijwel volledig vrij.

Toch weigert hij over politiek te praten. Twee jaar geleden werd dictator Haile Mengistu na een burgeroorlog verdreven door Meles Zenawi. Ethiopië experimenteert sindsdien met een autonomie van de regio's en een 'tribale democratie'. De communistische plan-economie - Ethiopië behoort tot de armste landen van de wereld - maakt plaats voor een vrije markteconomie. Is het beter geworden? “Ik ben atleet. Je kan mij deze vraag niet stellen.” Heeft hij geen familie of vrienden verloren in de oorlog? Zijn gezicht verstrakt. Het sterke karakter, dat hij als succesvol sportman moet hebben, voert plots de boventoon. Er is geen discussie mogelijk. Hij kan met zijn prijzengeld zijn familie helpen. Er is weinig veranderd. “Ik vind het niet leuk om hier over te praten. Sport is niet verbonden met politiek. Sport is sport.”

Dit is het tweede verhaal in een serie van vier over in Nederland sportende buitenlanders. Het eerste stond in de krant van maandag 27 december.