De reder speelt zijn spel, de bemanning wacht af

De "Anatoli Khalin' ligt al vijf maanden in de Rotterdamse Waalhaven aan de ketting. De Oekraïense rederij wil niet opdraaien voor een oude schuld van de voormalige Sovjet-Unie. De 129 bemanningsleden krijgen geen salaris en wachten op nieuws uit Sebastopol.

ROTTERDAM, 28 DEC. In de "Rode Hoek' staart een kleine Lenin van klei in een kampvuur van half-afgebrande lucifers. De huidige bemanning van de Anatoli Khalin noemt de recreatieruimte nog altijd de "Rode Hoek'. Hier regeerde vroeger de politieke officier, die erop toezag dat de bemanning zich onderweg op correcte wijze amuseerde. Hij verdween, maar Lenin bleef in zijn vitrine de Oktoberrevolutie voorbereiden. Zoals deze drijvende visconservenfabriek wel meer resten uit het verleden meetorst.

Al vijf maanden ligt de Anatoli Khalin, oorspronkelijk bemand door 144 mannen en 53 vrouwen, bij Pier 1 van de Rotterdamse Waalhaven aan de ketting wegens een schuld van 3,5 miljoen aan Joegoslavische scheepswerven. Op weg naar Noorwegen kreeg men vanuit Sebastopol bevel om in Rotterdam vijfhonderd ton olie te laden. Daarna zou men gaan vissen in het noorden van de Atlantische Oceaan. Maar vanaf 29 juli heeft men alleen nog op spierinkjes kunnen vissen in de Waalhaven. En die willen ook al niet bijten.

Vroeger was het eenvoudiger, legt tweede matroos Sergei Solodovnikov uit. De rederij maakte de schuld, de staat betaalde achteraf. Maar sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie twistten de Oekraïne en de Russische Federatie over de vraag wie voor de vroegere reparaties moet opdraaien en pendelde de schuldeiser tussen Moskou naar Kiev heen en weer. “De kapitein zegt elke week dat er snel een oplossing komt”, zegt de tweede stuurman. “Ik ben de kapitein niet, de reder niet, onze president niet en ook God niet. Die spelen hun spel, wij wachten af.”

Solodovnikov heeft ook aan de kade voldoende werk. Hij is belast met het onderhoud van het schip. “De dagelijkse strijd tegen de roest”, aldus Solodovnikov. Een strijd waarvan de uitkomst uiterst onzeker lijkt. Anderen vervelen zich. Bemanningsleden en arbeiders van de visfabriek handelen wat in tweedehands waar of doen wat klusjes in de haven. Langs de steile loopplank is het een komen en gaan van dozen doorgedraaide sinaasappels, Leger-des-Heilsmode of platenspelers uit de jaren zeventig. Sommige cabines zijn tot de nok volgestouwd met serviesgoed en antieke apparatuur. En langs de kade staat een compleet fietsenkerkhof weg te roesten. Die stonden zomaar zonder slot in Rotterdam, zegt Solodovnikov vroom. “Het verbaast ons wat de mensen hier allemaal weggooien.”

Een deel van de arbeiders van de visfabriek is enkele weken geleden teruggelift naar Sebastopol met een ander schip. De 129 overgebleven bemanningsleden wachten op nieuws. Vorige maand dreigde de proviand op te raken, maar de Oekraïense rederij stuurde op het allerlaatste moment 10.000 dollar naar de agent. Nu kan men weer vooruit tot de tweede week van januari. “Dat was al heel wat”, zegt bootbehandelaar C. Gilijamse van Transworld, de agent van de Anatoli Khalin. “Sebastopol laat weinig van zich horen. Ik stuur nu en dan een bijgewerkte factuur voor de kosten voor havengelden, drinkwater en stookolie. Die bedraagt nu zo'n 140.000 gulden.”

Mr. W. Verhoeven, raadsman van de schuldeiser, weet meer over de toekomst van de Anatoli Khalin. Na een arbitrage-procedure in Londen heeft de schuldeiser inmiddels het recht het schip te veilen, zo zegt hij. Dat zal in januari of februari gebeuren. Tenzij men besluit op het laatste moment de schuld alsnog te betalen, zoals vorige week gebeurde met het ook al maanden aan de ketting liggende Montenegrijnse kolenship Crna Gora. Zo niet, dan moet de bemanning alsnog uitzien naar een lift terug naar de Oekraïne.

De bemanning is er nog altijd rotsvast van overtuigd dat de Anatoli Khalin binnenkort weer mag uitvaren. Vorige week heeft de rederij al een zusterschip verkocht om de schuld te vereffenen, wat men als gunstig teken interpreteert. Solodovnikov wil Rotterdam zo snel mogelijk verlaten, want op zee krijgt hij de felbegeerde, in dollars uitbetaalde zeetoeslag. “We hebben geen goede winterkleding mee”, zegt hij. “Maar dat hebben we er voor over. Zolang we hier liggen, worden we betaald in Oekraïense coupons.” Hij maakt een wegwerpgebaar. Dat salaris is zo laag en keldert zo snel in waarde, dat Sergei het liever aan zijn familie in de Oekraïne laat uitkeren. Als hij al betaald wordt, want ook dat is onduidelijk.

In de Waalhaven leeft men intussen van de goedertierenheid van de hervormde diakonie in Rotterdam-Zuid, die onder meer een partij Russische langspeelplaten en een sjoelbak aan boord afleverde. De douane is onlangs zo vriendelijk geweest de regels te negeren en het beslag op de tax-free sigaretten aan boord op te heffen. Er kan dus gerookt worden en zo nu en dan brengt het Zeemanshuis een paar video's langs.

De Anatoli Khalin is een van de zes schepen die in Rotterdam aan de ketting liggen. Bij de vijf anderen gaat het veelal om “het gebruikelijke mafiagebeuren”, aldus diakonaal havenwerker Van Lent, die toeziet op het welzijn van de ontheemde bemanningen. “Dan is het schip bezit van een bv'tje dat wordt leeggehaald voordat de schuldeisers het doorhebben. Of het gaat om failliete of chaotische bedrijven. Die Oostblokschepen, waarbij het gaat om oude schulden van verdwenen staten, dat is relatief nieuw.”

Tot voor kort lag aan boei 34 van de Waalhaven ook het Russische containerschip Kapitan Kanevskiy aan de ketting. Die lag er al anderhalf jaar. Handelsfirma Pied-Rich had dit eigendom van de Baltic Shipping Company aan de ketting gelegd wegens een nooit betaalde textielleverantie van 3,6 miljoen dollar aan de voormalige Sovjet-Unie. Tot de Hoge Raad twee weken terug besliste dat het niet aan Nederland is om te bepalen of de Russische Federatie die schuld heeft geërfd. Minister Kok van financiën had al laten weten sterk gekant te zijn van het aan de ketting leggen van willekeurige Russische schepen: dan zou de hele Russische handelsvloot moeten vrezen voor de vele ongeduldige crediteuren van de Sovjet-Unie.

Tussen de twee Russische schepen in de Waalhaven gingen de afgelopen maanden nogal wat roeibootjes heen en weer. Voor een spelletje schaak of wat ruilhandel. Sigaretten tegen fruit. Solodovnikov heeft de Kapitan Kanevskiy twee weken geleden nog uitgezwaaid toen het schip de haven uitdraaide. “We hoorden dat jullie minister een kerstkadootje had, maar helaas niet voor ons”, zegt hij.

Kapitein Romanovic van de Anatoli Khalin is intussen incommunicado. Om tien uur 's morgens slaapt hij. 's Middags slaapt hij nog steeds. De volgende middag houdt de kapitein opnieuw het bed. Die avond meldt een matroos dat de kapitein hem zojuist heeft medegedeeld dat hij de stad in is. Romanovic wil niet meer praten. Misschien wegens een oekaze uit Sebastopol, maar volgens een bemanningslid ook omdat hij de situatie vernederend vindt. “Wij voelen ons bedelaars”, zegt hij. “Als we gewoon vissen, hebben we die schuld zo terugverdiend.”