De gouden jaren van het platenlabel Atlantic

Lolapaloeza: Hip to the tip, Ned 3, 23.05-23.57. Deel 2 wordt uitgezonden op 5 januari.

Ontluisterende beelden zijn het, van de plaats waar niet lang geleden de legendarische Stax-studio moet hebben gestaan. Van de omgebouwde bioscoop in Memphis waar tijdloze soulplaten van Otis Redding, Carla Thomas en Sam & Dave werden opgenomen, resteert niet meer dan een door onkruid overwoekerd parkeerterrein. De makers van een tweedelige Channel Four-documentaire over de gouden jaren van het platenlabel Atlantic waren er nog juist op tijd bij, om enkele van de bijna vergeten kopstukken uit het Amerikaanse rhythm & bluesverleden aan het woord te laten. “Muziek is niet zwart of wit”, zegt platenproducent Jerry Wexler in deel 1 van het door VPRO's Lolapaloeza uitgezonden Hip to the tip. “In mijn tijd was muziek zo groen als een dollarbiljet.”

Als zoon van de Turkse ambassadeur verwachtte Atlantic-oprichter Ahmet Ertegun in de Verenigde Staten een land van gangsters, filmsterren en jazzmuzikanten aan te treffen. Vooral die laatste categorie interesseerde hem en omdat hij brood zag in de door de gevestigde platenmaatschappijen onaangeroerde markt voor zwarte muziek, begon hij een platenlabel dat zich specialiseerde in rhythm & blues. Tussen de vroege rock & rollplaat Drinkin' Wine Spo-Dee-O-Dee van Stick McGhee uit 1949 en het recente Free Your Mind van de funky meidengroep En Vogue, bood Atlantic onderdak aan grootheden als Ray Charles, Aretha Franklin en Wilson Pickett. Door de liaison met het zuidelijke Staxlabel verschenen bijna alle belangrijke soulplaten via Atlantic. In latere jaren werd de artiestenstal uitgebreid met succesvolle blanke rockgroepen als Buffalo Springfield, Led Zeppelin en de Rolling Stones.

Hip to the tip, een term die verwijst naar de liefde voor muziek waardoor Ertegun, Wexler en andere betrokkenen werden gedreven, is vooral zo'n mooi programma door de schat aan zelden geziene muziekfragmenten. In 1953 tikte Ruth Brown haar diepgevoelde weeklacht Mama, He Treats Your Daughter Mean af met een tamboerijn, waarna ze al haar vocale stormkracht uit de kast moest halen om boven het schetterende orkest uit de komen. Een hedendaags a capellagroepje in de Newyorkse metro probeert met Under The Boardwalk zo dicht mogelijk bij het origineel van The Drifters te blijven, terwijl de schoongepoetste tuttigheid van de blanke Crew-Cuts scherp afsteekt tegen het origineel van Sh-Boom door The Chords. De opkomst van Elvis Presley bracht een kentering in de platenwereld, want naast "originals' als Big Joe Turner en Rufus Thomas begon Atlantic plaats te bieden aan lichtgewichten als Bobby Darin (Splish Splash, I Was Taking A Bath) en de door verschillende andere maatschappijen geweigerde Sonny & Cher, die het met I Got You Babe tot wereldfaam schopten.

Ahmet Ertegun troont de programmamakers mee naar het oude kantoor van Atlantic in New York, waar de bureaus aan de kant werden geschoven als er ruimte gemaakt moest worden voor een opnamesessie. Inmiddels rekent hij Madonna en Henry Kissinger tot zijn kennissenkring, en slijt Ertegun zijn dagen in een oogverblindende Californische miljonairswoning. In de woorden van Jerry Wexler klinkt verbittering, wanneer hij de fusie van Atlantic met het Time/Warnerconcern in verband brengt met de "money grabbing industry' waartoe de platenbusiness volgens hem is verworden. De plaats waar vroeger de Stax-studio stond, wordt gemarkeerd door een koperen plaquette bij een leeg parkeerterrein.