Voormalig schaakkampioen van Sovjet-Unie gelukkig met nieuw leven in VS; De zeven vette jaren van Boris Goelko

GRONINGEN, 28 DEC. Temidden van het jonge spul dat na acht ronden in het PCA-kwalificatietoernooi de beste papieren lijkt te hebben, draait Boris Goelko solide mee als een vreemde eend in de bijt. De spierwitte haarkrans om zijn kale schedel en de even witte baard geven de schaker een nog ouder aanzien dan de 46 jaren die hij telt. Zelf is hij uiteraard volledig gewend aan zijn verschijning. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is meldt hij: “Ik kreeg mijn eerste grijze haar op 14-jarige leeftijd.”

Goelko's witte haren worden veelal toegeschreven aan de barre tijd die in de Sovjet-Unie zijn deel werd nadat hij in 1979 een uitreisvisum had aangevraagd. Zeven magere jaren van isolatie en KGB-intimidatie volgden, die de voormalige kampioen van de Sovjet-Unie en zijn vrouw met bewonderenswaardige geesteskracht doorstonden. Ongebroken streden zij hun strijd met hongerstakingen en publieke demonstraties totdat het wonder geschiedde in 1986. Murw van de vasthoudendheid van de Goelko's gingen de autoriteiten door de knieën en verleenden een visum. Goelko knikt instemmend wanneer het nieuwe leven dat zij in de Verenigde Staten begonnen aangeduid wordt als de zeven vette jaren. “Ineens leidde ik een normaal leven en kon zoveel spelen als ik wilde.” Die schaakhonger is nog steeds niet gestild. “Als ik de kans had zou ik nog meer spelen.”

De afgelopen maanden brachten wisselende resultaten. Een hoogtepunt was het WK voor teams in Luzern, waar Amerika goud won en Goelko met de rillingen op zijn rug naar het volkslied luisterde. Het daarop volgende Amerikaanse kampioenschap werd een grote deceptie. Hoewel hij voelde dat de vorm goed was slaagde hij er niet in de laatste plaats te ontlopen. “Dat was het slechtste resultaat sinds ik de Sovjet-Unie verliet. Een verklaring heb ik wel, maar die is te mystiek om uit de doeken te doen.”

Sneller dan verwacht is het gesprek gekomen op de religie die een steeds ingrijpendere rol is gaan spelen in het leven van de Goelko's. Het feit dat hij Joods was vormde de belangrijkste onuitgesproken reden waarom hem het leven in de Sovjet-Unie onmogelijk werd gemaakt, maar van enige religieuze betrokkenheid was toen nog geen sprake. Dat is inmiddels wel anders. “Zowel mijn vrouw als mijn 14-jarige zoon leeft nu volgens de voorschriften van het Judaïsme.” Zijn zoon ging zelfs zo ver dat hij naar Israel verhuisde, waar hij door de week een religieuze school bezoekt en in het weekeinde logeert bij Goelko's zus. Goelko, die een kwade geesten werend polsbandje draagt dat zijn vrouw voor hem kocht in de Cabbala Shop in New York, zegt dat fanatisme niet te delen: “Ik ben wel gelovig, maar dan zoals wel meer mensen dat zijn.”

Toch sluit hij niet uit dat hij binnen afzienbare tijd net als Joedasin de sabbat ook tijdens toernooien zal heiligen en dienovereenkomstig zal weigeren op die dag zijn partijen te noteren. Goelko bestrijdt dat zijn geloof is aangewakkerd door het verstrijken der jaren. “De koers van mijn leven bepaalde mijn gevoelens. Ons verzet destijds in Moskou was niet alleen een kwestie van wil. Ik voelde ook een spirituele kracht van buitenaf. De maand dat we dagelijks protesteerden op het Smolenskaja-plein was de belangrijkste periode in mijn leven.”

Aan de andere kant gelooft hij niet dat zijn religieuze overtuiging hem beter doet schaken. “Wel anders, omdat je persoonlijkheid verandert. Ik heb Smyslov, die erg gelovig is, is hier wel eens naar gevraagd. Hij zag geen enkel verband.” De mededeling dat Smyslov wel gelooft dat zijn slechte toernooiresultaten steeds een straf van God waren spreekt hem meer aan: “Daar geloof ik na het kampioenschap van de VS ook wel in. Wat ik echter betwijfel is of Hij ook kan belonen.”

In het dichte veld achter de koplopers werd Jeroen Piket in Groningen beloond voor zijn onverzettelijkheid. De negatieve balans van de aanloopronden, toen hij op onverklaarbare wijze hele en halve punten verkwanselde, is met een kordate tussensprint omgebogen in een plus-twee score. Met zwart ontregelde hij handig de tegenstand van de doorgaans solide Malanjoek. Slechts dertig zetten had Piket nodig om op te rukken naar een gedeelde vijfde plaats.

Wit: Malanjoek; zwart: Piket

1. d2-d4 Pg8-f6 2. Pg1-f3 e7-e6 3. Lc1-g5. Een vertrouwde keuze van Malanjoek, die echter ook voor Piket weinig geheimen heeft. 3...h7-h6 4. Lg5-h4 c7-c5 5. c2-c3 c5xd4 6. c3xd4 Dd8-b6 7. Dd1-c2 Pb8-c6 8. e2-e3 d7-d5 9. Pb1-c3 Lc8-d7 10. Lf1-e2 Pf6-e4! Verscherpt de strijd. Andere zetten brengen weinig leven in de brouwerij. 11. 0-0. Uiteraard was 11. Pxe4 dxe4 12. Dxe4 Dxb2 niet raadzaam. 11...Ta8-c8 12. Tf1-c1 g7-g5! Na de afruil van de zwartveldige loper kan zwart een scherpe aanval opzetten. 13. Lh4-g3 Pe4xg3 14. h2xg3 g5-g4 15. Pf3-e1 Op h4 kan het paard de aanval stoppen, maar dan staat het volledig buitenspel. 15...h6-h5 16. Pc3-a4 Db6-d8 17. Pa4-c5 Lf8xc5 18. Dc2xc5 h5-h4 19.Pe1-d3(?) Verstandiger was 19. Dd6 geweest, waarna 19...Dg5 20. Df4 Dxf4 21. gxf4 Tg8 tot een eindspel leidt dat slechts weinig aangenamer is voor zwart. 19...Dd8-g5 20. Pd3-f4 Dg5-h6 21. Dc5-d6 Taaier was 21. Lxg4 hxg3 22. Lh3 gxf2+ 23. Kxf2 Dh4+ 24. Ke2 en zwart heeft een verdere weg te gaan naar de winst. 21...Pc6-e7.

22. Le2xg4 Wit moet de h-lijn afsluiten voor een inval op h1. Na 22. Txc8+ Pxc8 23. Dc7 hxg3 24.fxg3 Dh1+ gaat de toren op a1 verloren. 22...h4xg3 23. Lg4-h3 g3xf2+ 24. Kg1xf2 Dh6-h4+! 25. g2-g3. Het gaat nog sneller mis na 25. Kg1 Dg3 26. De5 f6 27. Dxf6 Dxe3+ 28. Kh2 Tf8, terwijl 25. Ke2 Lb5+ ook geen lang verhaal is. 25...Dh4-f6 26. Kg1-g2. Hardnekkiger was 26. Txc8+ Pxc8 27. De5 Dxe5 28. dxe5 Pb6, maar plezierig is anders met de zwakke pion op e5. 26...Ld7-c6 27. Tc1-c3 Pe7-f5 28. Lh3xf5 Df6xf5. De verzwakking van de witte velden brengt het einde snel nabij. 29. Ta1-f1 Df5-e4+ 30. Tf1-f3 De4-b1. Wit geeft het op.