Noord-Korea heeft in elk geval snel kernwapens

Volgens de CIA is Noord-Korea waarschijnlijk in staat een of twee kernbommen te produceren. Is dat zo, en zo ja, hoe gevaarlijk is die ontwikkeling?

ROTTERDAM, 28 DEC. Hoe waarschijnlijk is de stelling van de Amerikaanse CIA dat het “voor vijftig procent zeker is dat Noord-Korea een eigen atoombom bezit”? Voor alles moet worden beseft dat de VS in de jaren veertig al in staat waren atoombommen te ontwikkelen. Het is dus oude technologie, uit de eerste helft van deze eeuw. Wie dat weet, begrijpt dat iedere moderne, geïndustrialiseerde natie inmiddels in staat zou moeten zijn een atoombom te maken.

Daar komt bij dat de VS bij de ontwikkeling van de atoombom nog niet wisten dat het kon, terwijl alle landen die daarna kwamen over deze zekerheid beschikken. Opmerkelijk is echter dat de VS tijdens de Tweede Wereldoorlog twee verschillende soorten bommen tegelijk hebben ontwikkeld: de plutoniumbom en de uraniumbom. Deze bommen worden geheel verschillend gemaakt en tot ontploffing gebracht.

De uraniumbom is niets anders dan een hoeveelheid sterk verrijkt splijtbaar uranium-235 bij elkaar gebracht boven de kritische massa. Dit kan gewoon door twee subkritische hoeveelheden tegen elkaar te schieten. De kritische massa, afhankelijk van de zuiverheid, bedraagt enkele kilo's uranium. Het probleem bij het maken van een uraniumbom is echter de zuiverheid. Uraniumerts bevat van nature slechts 0,7 procent uranium-235. Het "verrijken', het vergroten van dit percentage, is een zeer moeilijke techniek, die slechts in enkele landen beheerst wordt (waaronder Nederland). Dit komt omdat uranium-235 chemisch niet verschilt van andere uranium-isotopen.

De plutoniumbom is in principe gemakkelijker te maken. Plutonium is een splijtbaar element dat uit bestraald uranium wordt gevormd in een kerncentrale. Het verschilt chemisch van uranium en het kan daarom betrekkelijk gemakkelijk van het overgebleven uranium en andere splijtingsprodukten worden gescheiden. Wel zijn hier grote gevaren aan verbonden: de splijtstaven zijn hoogradioactief en geven nog steeds hitte af.

Bij het maken van een plutoniumbom duikt echter een technisch probleem op: om tot een kritische massa te komen, kunnen niet twee subkritische helften tegen elkaar worden geschoten. Wat nodig is is een zeer krachtige samendrukking. Deze wordt bereikt met een schil van explosieven die tegelijk tot ontploffing worden gebracht. De timing van deze simultane explosies is van het grootste belang. Hiervoor is ook wel enige hoogstaande techniek nodig. Maar de daarvoor benodigde krytrons zijn te koop, zoals bleek tijdens de geruchtmakende Iraakse smokkelaffaire voorafgaand aan de Golfoorlog.

Hoever is het Noordkoreaanse nucleaire programma nu gevorderd? Vanaf de jaren zestig is Noord-Korea bezig met de voorbereidingen. Begin jaren zeventig werd bij Yongbyon een kleine researchreactor operationeel van zo'n 20-30 megawatt (thermisch). De IAEA was behulpzaam met het zuiveren van de erts.

Met deze researchreactor werd geen elektriciteit opgewekt, maar plutonium geproduceerd. Het is een gasgekoelde, grafiet gemodereerde reactor, gebaseerd op technologie uit de jaren vijftig. De reactor had enkele aanloopproblemen, maar schijnt vanaf 1987 op 60 procent van zijn capaciteit te werken. Als dit juist is beschikt Noord-Korea nu over enkele tientallen kilo's plutonium, voldoende voor twee of drie bommen.

Eind jaren tachtig is Noord-Korea vlakbij deze kleine researchreactor begonnen met de bouw van een grote kerncentrale van circa 200-300 megawatt (thermisch). Men veronderstelt dat de bouw in 1995 klaar zal zijn. Tegelijkertijd wordt in Taechon een 1000 megawatt (thermisch) centrale gebouwd, die in 1996 klaar kan zijn. Deze zou 200 kilo plutonium per jaar kunnen produceren. Vooral deze beide nieuwe centrales baren zorgen, omdat nu de schaal veel groter wordt. Een of twee plutoniumbommen zijn wel enigszins gevaarlijk, maar honderden vormen een echt grote bedreiging.

De scheiding van de plutonium uit de splijtstofstaven gebeurt eveneens in Yongbyon, waar een speciale chemische fabriek van 180 meter lang en enkele verdiepingen hoog is gebouwd. Amerikaanse deskundigen schatten dat deze fabriek alle splijtstof van de drie reactoren aankan, dus jaarlijks zo'n 250 kilo plutonium kan produceren. Het is moeilijk te bepalen wanneer de fabriek operationeel wordt. Het kan dit jaar zijn, maar ook pas in 1997.

Iets anders is nog steeds het fabriceren van een plutoniumbom zelf. De techniek om een bol van circa vijf kilo plutonium te omgeven met explosieven is verre van eenvoudig. Toch neemt men nu wel aan dat Noord-Korea dit kan. En daarmee zou voor Noord-Korea nu de weg open liggen voor de grootschalige fabricage van atoombommen. Noord-Korea beschikt over Scud-raketten om de bommen op de bestemde plaats te brengen. Tegen deze V2-techniek uit de eerste eeuwhelft is nog steeds geen afweer mogelijk, zoals bleek tijdens de Golfoorlog.

Hoe groot is de vernietigende kracht nu van deze bommen? Niet groot, volgens moderne maatstaven. De kracht van de bommen zou van dezelfde orde van grootte zijn als de Hiroshima- en de Nagasakibom. Bij moderne plutoniumbommen is nog een booster-gedeelte opgenomen van fuserend materiaal, dat het vernietigend vermogen een kleine tienmaal vergroot. Bij de moderne waterstofbommen dient de plutonium-explosie alleen maar als initiator van een fusiebom. Deze is een factor duizendmaal krachtiger dan een Hiroshima-bom. De Verenigde Staten en Rusland beschikken over duizenden van deze bommen.

Noord-Korea heeft zich aanvankelijk geschikt onder de voorwaarden van het IAEA. Maar naast het officiële programma werd een omvangrijk geheim programma opgezet. Over de omvang van dit geheime programma verschillen de inlichtingendiensten van mening. Of Noord-Korea nu al over inzetbare plutoniumbommen beschikt of nog net niet, daarover kan discussie bestaan. Maar dat Noord-Korea binnenkort deze bommen heeft, staat buiten twijfel.