Doorbijten in hoop op betere tijden

Tussen kerst en nieuwjaar wordt in België per traditie de balans van de economie opgemaakt. Het land blijkt het slechtste jaar sinds 1975 achter de rug te hebben. De vooruitzichten voor 1994 munten uit in vraagtekens. De prognose luidt: een mogelijk/ wellicht/ eventueel, maar vooral aarzelend herstel, verder stijgende werkloosheid en dreigende nieuwe besparingen.

Het crisisplan dat premier Dehaene er dit najaar doorheen duwde, lijkt alweer achterhaald, zo rekende De Financieel Ekonomische Tijd vanochtend uit. De overheidstekorten lopen volgend jaar verder op dan verwacht, zodat er nog eens 100 tot 130 miljard frank extra zal moeten worden bezuinigd. Dat is bijna evenveel als in het net vastgelegde crisisplan, waar de bonden zich nog altijd niet bij hebben neergelegd. Het is overigens een theoretische opgave. Alleen als de monetaire unie er in 1996 zou komen dan moet België haar tekort tot 3 procent van het bnp hebben teruggebracht. Het tekort voor 1993 wordt op ongeveer 7 procent geschat. Voor volgend jaar zou het tekort tot 4,7 procent teruggebracht moeten worden. De meeste analisten voorspellen dat het tekort volgend jaar rond de 6 procent zal liggen. De boodschap is dan: extra besparen in 1994 om de doelstelling voor '96 te halen.

Het is alleen niet waarschijnlijk dat het kabinet in het komende Europees en gemeentelijke verkiezingsjaar dat ook zal doen. Nu lijkt de kans dat de monetaire unie er in 1996 komt ook niet zo groot. De Europese valuta's lopen daarvoor te veel uiteen; België is ook niet het enige land met besparingsproblemen. Misschien wordt België door de gong gered - uitstel van de unie en dus van nieuwe besparingen.

De economische groei in België wordt volgend jaar geschat op maximaal een half procent. De inflatie zou licht stijgen tot drie procent. De werkloosheid zou nog met maximaal 50.000 kunnen stijgen. Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) concludeert dat het dieptepunt van de economische teruggang, die in '89 is begonnen, dit jaar mogelijk is bereikt. De werkgevers voorzien voorlopig alleen een stabilisatie van de conjunctuur; voor een echte wederopleving is het nog te vroeg.

België deed het in vergelijking met andere landen vorig jaar uitzonderlijk slecht. Waar de gemiddelde 'groei' in de Europese Unie dit jaar -0,4 procent bedroeg, waren België en Duitsland met -1,6 procent de hekkesluiters. De investeringen gingen in de eerste drie kwartalen van '93 met 10 procent achteruit. De industriële produktie nam met 15 procent af. De autoverkoop daalde met maar liefst 20 procent. Veel bedrijven draaien in België inmiddels op driekwart van hun capaciteit.

De consument heeft ook geen groot vertrouwen in de economie. Murw gebeukt door het aanhoudende crisis- en besparingsnieuws heeft de gemiddelde Belg het op een fanatiek sparen gezet. De gezinnen hebben dit jaar meer geld opzij gezet dan ooit te voren. Maar liefst een vijfde van het vorig jaar verdiende inkomen staat op spaarbankboekjes. Het zijn buffers tegen de nieuwe belastingen waar de Belgische burger bij crisis op rekent en waarin hij nooit teleurgesteld wordt. Van de particuliere consumptie hoeft dus voorlopig ook geen groei-impuls te worden verwacht.

De vooruitzichten voor de investeringen zijn iets gunstiger. De verwerkende nijverheid zal volgend jaar 8 procent meer investeren, zo blijkt uit gegevens van de nationale bank. Ook de gemeenten zouden, met het oog op de verkiezingen, dit jaar meer investeringen doen, evenals de Vlaamse Gemeenschap. Tegelijk wordt opgemerkt dat veel bedrijven, gezien hun ondercapaciteit, op dit moment helemaal niet behoeven te investeren, mocht de vraag weer aantrekken. De export zou kunnen aantrekken doordat de conjunctuur in het buitenland zich wat duidelijker hersteld dan in België zelf. Maar hier speelt de afhankelijkheid van Duitsland parten. Dat land steekt het diepst in de problemen van alle Europese landen en is veruit Belgiës belangrijkste handelspartner. Nieuwe groeikansen voor de Belgische export zullen dan ook uit het GATT-vrijhandelsakkoord komen. Ook hoopt België op nieuwe bestedingen dankzij het Witboek van Delors.

De arbeidsmarkt toont intussen lichte tekenen van herstel. Er is meer vraag naar uitzendkrachten ontstaan. Het nationale jongeren banenplan werpt vruchten af. De stijging van de jeugdwerkloosheid is nu vertraagd. Toch zal de totale werkloosheid nog met zo'n 3 procent stijgen. Al een hele verbetering ten opzichte van dit jaar toen de stijging 15 procent bedroeg. De schattingen lopen uiteen van 28.000 tot 50.000 nieuwe werklozen. Voor de Belgische economie wordt het in 1994 dus doorbijten in de hoop op betere tijden.