Tevreden met ogenschijnlijk leeg bestaan

Ver weg van haar familie vierde een Letse volleybalster de kerstdagen. Geen kroegentocht in Riga, maar een diner bij kennissen in Vught. Daar bewoont Andra Apine een klein appartement. Veelvuldig babysitten verhult de verveling bij de beste speelster van de Nederlandse competitie. De 'beul van Vught' luidt haar bijnaam. Haar smash is onovertroffen.

VUGHT, 27 DEC. Het beeld is verwarrend en lachwekkend tegelijk. Een Baltische topsporter die haar vrije tijd doorbrengt als een veredelde kinderjuffrouw in een Brabantse slaapstad. Andra Apine past drie dagen per week op de baby van haar volleybalcoach Marcel de Laat. Haar steun en toeverlaat ook. Ze maken veel grapjes samen. Over het kerstdiner. Of Andra kan koken? De Laat schudt zijn hoofd. Apine schatert.

De typisch Letse groente-melksoep is haar specialiteit. “Hier denken ze, 'wat is dat nou', maar voor mij is het gewoon de beste soep die er is.” Met het kerstmaal heeft ze zich dit jaar niet bemoeid. De ene dag gaat ze naar haar Letse vriendin Viktoria, de andere dag naar het gezin De Laat. Over de spreekwoordelijke Hollandse gastvrijheid niets dan goeds.

Een 25-jarige Letse die in Nederland haar brood verdient, is op zichzelf al bijzonder. De hardnekkige taalbarrière maakt het fenomeen Apine bijna ondoorgrondelijk. Ze lacht veel en is op het eerste gezicht niet ongelukkig met haar status van beroeps-volleybalster in den vreemde. Een ogenschijnlijk leeg bestaan. Drie trainingen per week, een of twee wedstrijden. Maar wat doe je in de resterende tijd?

“Vorig jaar sliep ik uit tot een of twee uur. Dit jaar sta ik vroeger op, omdat ik moet oppassen. Verder een beetje winkelen. Of ik ga naar Viktoria. Vroeger hebben we nog samen gespeeld in Letland. Zij is getrouwd met Charles Janssen, die was manager bij VVC. Charles heeft mij nog geholpen met een visum.” Ze vertelt dat de kennissen gaan verhuizen naar Rosmalen. Niet echt ver weg, maar toch.

Op tafel ligt een leerboek Nederlands, een geschenk van Viktoria. Apine kan zich redelijk verstaanbaar maken. Met handen en voeten desnoods. Lange vingers. Nu pas blijkt hoe lang ze is: 1.89 meter. Jukbeenderen die men zich voorstelt bij een Letse slavische. De make up valt minder op, geen overdreven rouge op het ietsje bleke gezicht. Ze heeft zich toch een beetje aangepast in het Westen.

Haar Letse kappersdiploma is hier niet geldig. Ze komt ook niet toe aan haar hobby, keramiek. Geen materiaal, geen geschikte werkruimte. Wat gaat ze later doen? “Als ik terug ga, moet ik weer een nieuw kappers-examen afleggen. Maar in Letland heb ik geen diploma nodig om volleybal-training te geven.” De vedette van Vught geeft geen training aan de plaatselijk jeugd. Ze heeft er eigenlijk nooit over nagedacht. Ze traint voor zichzelf, speelt haar wedstrijden. Een opvallende verschijning die een tamelijk onopvallend leventje leidt.

“De mensen zijn heel vriendelijk hier. Bij ons denken ze dat je gek bent als je lacht. De bakker en de slager zeggen altijd 'hallo, hoe gaat het ermee'.”

Ze is geboren en getogen in Riga, de hoofdstad van Letland. Een voormalige unie der Sovjets, die sinds 1990 onafhankelijk is. Tot vier jaar geleden speelden Letse sportclubs in de Russische competitie. “Ik vond het nooit leuk om in Rusland te zijn. Alles is er vies. De Russische meisjes vonden het veel leuker om naar Letland te komen.” Het streven naar onafhankelijkheid was universeel. In een eerder interview zei Apine het als een belediging te beschouwen als mensen haar een Russische noemen.

Ze was erbij toen Letland onafhankelijk werd. Met meer geluk en meer chaos als gevolg. “Vroeger had iedereen een beetje geld, maar lag er niks in de winkel. Nu heeft bijna niemand geld, maar liggen de winkels vol met dure spullen.” Haar vader is part-time vrachtwagenchauffeur. Het in Nederland verdiende salaris komt de familie goed van pas.

Met kerst aten ze altijd vis en dronken ze champagne. Elk jaar naar de mis in de Lutherse kerk, hoewel ze niet gelovig is en de Russische leer het haar eigenlijk verbood. “Ik vind het heel mooi met Kerstmis in een kerk.” Iedereen ging naar de mis, ook vóór de revolutie. De politie keek altijd toe maar deed niets.

Vroeger was Nieuwjaar hét officiële feest in Letland, nu Kerstmis. En toch bleef Apine de afgelopen dagen in Nederland. Ze vertelt over de ziekte van haar moeder, die vaak en lang wordt opgenomen in het ziekenhuis. “Ik heb geen broers of zussen. Alleen met mijn vader kerst vieren vind ik niet zo leuk. In Nederland vinden ze het maar gek dat ik enig kind ben. Hier heb je van die hele grote families. Bij ons is dat heel gewoon.”

“Ik heb gelukkig altijd veel vriendinnen gehad. In Riga zit ik nooit een avond alleen thuis.” Op de vraag of ze in Vught veel vrienden heeft, of ze daar ook veel uit gaat, blijft ze het antwoord bijna schuldig. Ze heeft kennissen, geen echte vrienden. “Vught is een slaapstad.” Ze schrikt van haar eigen woorden. “In Den Bosch kun je beter uitgaan. Amsterdam vind ik heel leuk. Dat is een echte 'grote mensen stad'. Daar lopen heel veel lange meisjes.”

Ze vindt haar huidige leven vanzelfsprekend. Ze heeft gekozen voor het geld. In eigen land had ze nooit zo veel kunnen verdienen. Bijna twee jaar geleden speelde de Letse international een toernooi in Nederland. Daar viel haar talent op en werd haar een contract aangeboden. Een fantastische speelster, menen de kenners. Heel populair om haar sprongservice en tweehandige smashes. Ze is zo goed dat een aanbieding uit het lucratieve Italië niet kon uitblijven. “Veel landen willen me hebben, maar ik weet niet of ik wel weg wil. In Italië geven ze eerst geld en later weer niet. Dan weet je niet waar je aan toe bent.”

Ze weet niet hoe ze Italië vindt. Ze is er nog nooit geweest. Ze heeft door het volleybal veel gereisd. Tientallen landen bezocht. En overal de cultuur bekeken. “Daarom vind ik het ook fijn in Nederland. Ik vind het leuk om een ander land te zien.” Tot voor kort reisde ze altijd via Moskou, omdat ze nog geen visum had. “Als ik in Moskou ben, ga ik altijd eerst naar MacDonalds.” Frites met mayonaise blijkt haar favoriete eten. Maar Marcel de Laat duidt ze aan als het hamburger-monster. Andra Apine schatert. Een Letse lach in Vught.

Dit is het eerste artikel van vier verhalen over in Nederland sportende buitenlanders.