Ook de schaakwereld ontkomt niet aan door de lens turende camcorder-ouders

GRONINGEN, 27 DEC. Het was een huiselijk tafereeltje zoals Gata Kamsky en Sergej Tivjakov bijeen zaten om de tactische subtiliteiten van hun partij uit de zevende ronde van het PCA kwalificatie-toernooi te analyseren. Net als het overgrote deel van de koplopers waren ook zij op een puntendeling uitgekomen, zodat de stukken ontspannen en gemoedelijk heen en weer geschoven konden worden. Naast Gata zat de onafscheidelijke vader Rustam. Af en toe onderbrak hij zijn geconcentreerde sombere staren voor een weinig steekhoudende suggestie, die dan met zachte hand door zijn zoon van tafel werd geveegd. Naast Sergej zat moeder Tivjakov stilletjes te zwijgen. Nu en dan stond zij op om de spitse gelaatstrekken van zoonlief en de priemende blikken achter zijn bril op film vast te leggen. Ook de schaakwereld ontkomt niet aan de camcorder-ouders die de carrière van hun kind voor een goed deel turend door een lens volgen.

Nu vallen moeder en zoon Tivjakov niet echt in deze categorie. De camera werd pas enkele maanden geleden aangeschaft en Sergej is al twintig. Verder is hij het stadium van grote belofte allang gepasseerd. Toch was er genoeg reden om de zelfverzekerde Sergej te filmen in gezelschap van de inmiddels beroemde Gata Kamsky, waarmee hij in de jaren tachtig zovele jeugdtoernooien speelde in de Sovjet Unie. Tivjakov mag dan op de wereldranglijst al zo'n jaar hoger genoteerd staan dan, bijvoorbeeld, Jan Timman, een optreden in een toernooi van internationale allure blijft een zeldzaamheid. Voor Tivjakov is de verklaring simpel: “Als organisatoren de keuze hebben zullen ze altijd kiezen voor een westerse speler.”

Het wekte dan ook geen verbazing dat Tivjakov enthousiast inging op een uitnodiging voor een categorie-16 toernooi verleden maand in Belgrado. De politieke bezwaren die de meeste westerse spelers de lust op voorhand ontnamen, speelden bij hem nauwelijks een rol: “Het was een prachtig toernooi. Goede speelomstandigheden en veel publiek.” Een boycot had hij nooit overwogen: “Die boycot duurt al meer dan een jaar en er is nog steeds oorlog. Het heeft geen enkele zin. Wat heb je aan een boycot als alleen maar de kleine man er onder te lijden heeft?”

Het PCA kwalificatietoernooi is voor hem een nieuwe uitgelezen mogelijkheid om zich internationaal in de kijker te spelen. Een onverwachte tweede kans, zoals hij vertelt, nadat hij in de FIDE-cyclus vroegtijdig werd uitgeschakeld. Tivjakovs plannen voor de komende jaren zullen andere dimensies aannemen als hij in Groningen bij de eerste zeven eindigt en zich schaart onder de kwartfinalisten van de PCA-cyclus. Dolgraag zou hij het voorbeeld van Gata Kamsky volgen en emigreren naar het Westen. “De situatie in Rusland is zo instabiel. En dat wat er nog is wordt ingepikt door criminelen.”

Het liefst zou de student agrarische economie op korte termijn afstuderen, Krasnodar achter zich laten en samen met zijn ouders en zusje verhuizen naar Italië. Hij spreekt de taal en heeft een uitnodiging liggen, maar de hoge onroerend-goed-prijzen vervullen hem met twijfel. Alleen al om die financiële hobbel staat hij niet op voorhand afwijzend tegenover een goede aanbieding uit Nederland.

Als hij in Groningen een stap zet in de richting van het grote geld zal Tivjakov in dankbaarheid de schijnwerpers op zijn moeder richten. “Vanaf mijn vijfde heeft zij mij, voor zover mogelijk, begeleid naar alle toernooien waaraan ik deelnam. Zonder haar had ik nooit kunnen bereiken wat ik bereikt heb.” Hij onthult dat de inbreng van zijn moeder niet beperkt blijft tot morele steun: “Ze is uitstekend op de hoogte van de sterke en zwakke kanten van de meeste schakers. Voor de partij bespreken we de te volgen strategie. Bijvoorbeeld of ik me behoudend of agressief zal opstellen. Met het oog op de toernooistand adviseerde ze me voor mijn partij tegen Kamsky om geen enkel risico te nemen en hooguit op complicaties in te gaan als alleen hij daarbij de mist in zou kunnen gaan. Dat heb ik gedaan.”

Wit: Tivjakov; zwart: Kamsky

1.e2-e4 c7-c6 2.d2-d4 d7-d5 3.Pb1-d2 d5xe4 4.Pd2xe4 Pb8-d7 5.Pg1-f3 Pg8-f6 6.Pe4-g3 e7-e6 7.Lf1-d3 c6-c5 8.0-0 Lf8-d6 Dit geeft wit enig overwicht. Natuurlijker oogt 8...Le7 of 8...dxc4. 9.d4xc5 Ld6xc5 10.b2-b3 0-0 11.Lc1-b2 b7-b6 12.Dd1-e2 Lc8-b7 13.Pg3-e4 Lc5-e7! Na 13...Pxe4 14.Lxe4 Lxe4 15.Dxe4 hebben de witte stukken teveel ruimte. 14.Ta1-d1 Dd8-c7 15.Pe4-g5! Dwingt zwart tot uiterste oplettendheid. 15...Pd7-c5! Want 15...h6? faalt op 16.Pxe6 fxe6 17.Dxe6+ Tf7 18.Lc4 en 15...Tae8? op 16.Pxh7 Pxh7 17.Lxh7+ Kxh7 18.Dd3+ gevolgd door 19.Dxd7. 16.Lb2-e5! Er viel niets te verwachten van 16.Lc4 h6 17.Ph3 Dc6! 18.Pf4 De4. 16...Dc7-c8! 17.Le5xf6 g7xf6 18.Pg5xh7+ Tf8-d8! En niet 18...Pxd3? 19.Txd3 Td8 20.Pe5! Txd3 21.Dg4+ Kh8 22.Dh5 en wit wint. 19.Pf3-e5!

Het enige om de aanval voort te zetten, hoewel de schade voor zwart binnen de perken blijft. 19...f6xe5! Ontwijkt de laatste valkuil. Na 19...Td4? wint wit met 20.Pxf6+ Lxf6 21.Lh7+. 20.De2-g4+ Kg8-h8 21.Dg4-h5 Kh8-g8 22.Dh5-g4+ Remise