Groots opgezette operaproduktie in Ahoy' lijdt nog onder mislukte Aida in de Rai; Rotterdams evenement heeft een nationale ambitie

Cavalleria Rusticana/I Pagliacci: 19, 21, 22, 23, 26, 28, 29, 30/1 Ahoy' Rotterdam.

De uitvoeringen van Verdi's opera Nabucco in de Rotterdamse Ahoy' waren begin dit jaar een groot succes. Publiek en pers bleken vrijwel unaniem enthousiast over de transformatie van de immense sporthal in een mini-Verona. Rotterdam kreeg daarmee 's lands grootste operatheater. De oorspronkelijk geplande drie voorstellingen werden uitgebreid tot vijf, die werden bekeken en beluisterd door zo'n 25.000 toeschouwers. Daarmee werd de basis gelegd voor een jaarlijks evenement waarmee de directie van de Ahoy' extra prestige wil verwerven voor het sport- en tentoonstellingscomplex.

In de tweede helft van januari 1994 is er weer opera in Ahoy': acht uitvoeringen van de dubbelvoorstelling van Mascagni's Cavalleria Rusticana en Leoncavallo's I Pagliacci. De beide fel-realistische opera's, die na de uitstekende uitvoering door de Nederlandse Opera met o.a. Jan Derksen al tien jaar niet meer in ons land waren te zien, behoren tot het populairst denkbare repertoire. Maar over de kaartverkoop - bij elke uitvoering is er plaats voor bijna 6000 bezoekers - is de producent Peter Kroone nog niet erg tevreden.

“Deze voorstellingen zijn niet gesubsidieerd en niet gesponsord. Wij zijn voor een deel afhankelijk van VIP-arrangementen met bedrijven, die relaties uitnodigen. Daarvoor moet kwaliteit gegarandeerd zijn. En vooral de verkoop daarvan loopt nog niet goed. Dat ligt aan de slecht georganiseerde voorstellingen van Aida, deze zomer in de nieuwe Parkhal van de Amsterdamse Rai. Als dat goed was afgelopen, was nu iedereen enthousiast geweest over een nieuwe grootschalige operavoorstelling.

“Toen ik in de kranten de eerste verhalen las over de opstand van het Amsterdamse publiek, dat woedend zijn geld terugeiste omdat men vrijwel niets kon zien, zei ik meteen al: 'nu hebben wij een probleem.' Ik vond het verschrikkelijk, voor hen, maar vooral voor mijzelf. In Rotterdam moeten we weer gaan werken aan het opbouwen van vertrouwen in zulk soort manifestaties.

“Ik begrijp wel dat men nu wat huiverig is geworden. Maar ik ben er zeker van dat het publiek na de eerste goede recensies weer massaal naar de Ahoy' zal komen, ook al hebben we dan concurrentie van The Phantom of the Opera in Scheveningen en Porgy and Bess in Carré. Wij werken aan uitstekende artistieke en technische kwaliteit met voortreffelijke solisten, een goede enthousiaste regisseur en een goed functionerende geluidsinstallatie. En de Ahoy' is een hal die tenslotte is gebouwd voor publiek: daar zijn de zichtlijnen voortreffelijk en kan iedereen altijd alles zien.”

Anders dan de vorige keer het geval was bij Nabucco, dat werd gespeeld op een hoog podium aan een van de uiteinden van de ovale hal, zal de voorstelling van Cavelleria Rusticana/I Pagliacci worden uitgevoerd op de vloer van de zaal, tussen de twee publiekstribunes in. De toeschouwers kijken - op de plaats waar anders bij voorbeeld wordt getennist tijdens het ABN AMRO-tournooi - naar een decor dat geschikt is voor beide opera's.

Wel worden er in belichting en uitwerking veel sfeerverschillen aangebracht, zodat toch twee geheel van elkaar afwijkende voorstellingen ontstaan. In Cavalleria Rusticana zien we vooral de plattegrond van een kerk, waar de mis wordt gevierd op een Paasmorgen die uitloopt op de dood van de ontrouwe Turiddu. In I Pagliacci wordt het decor een Italiaans dorpsplein, waar de clowns, de paljassen optreden, tot met twee moorden een eind komt aan de komedie.

De beide voorstellingen worden geënsceneerd door de Italiaanse regisseur Bruno Stefano. Het wordt voor hem al de derde keer dat hij de dubbelvoorstelling op een spectaculair grote schaal regisseert: eerder deed hij dat tijdens het wereldkampioenschap voetbal in Rome en in een sportpaleis in Nice. Het decor, dat onlangs al een keer bij wijze van proef werd opgesteld in de Eemhal van het Ahoy'-complex, is van Bernard Arnould.

De produktie is geheel nieuw en door het bedrijf The Companions van Peter Kroone zelf opgezet. De Nabucco van vorig jaar was een voorstelling die oorspronkelijk uit Luik kwam. Kroone heeft inmiddels negentien collega's uitgenodigd die overal in Europa ook soortgelijke voorstellingen organiseren. Hij hoopt de produktie - het liefst zelfs met dezelfde vocale cast - aan andere producenten te verhuren.

Dat is ook nodig om uit de kosten te komen, de serie voorstellingen heeft een budget van zes miljoen. De prijzen voor de Ahoy liggen overigens aanmerkelijk lager dan voor de mislukte Aida in Amsterdam: van 65 tot 135 gulden. Een gedeelte van de opbrengst van de voorstelling op 22 janauari gaat naar Cliniclowns, die vermaak biedt aan langdurig zieke kinderen.

De vocale cast, onder wie Gisella Pasiono als Santuzza, Corneliu Murgu als Turiddu en Canio, en de sopraan Fiamma Izzo d'Amico als Nedda, kent elkaar al van de cd-opname van de twee opera's. Die werd eerder dit jaar als onderdeel van het hele project gemaakt onder leiding van dirigent Roberto Paternostro in Boedapest met medewerking van koor en orkest van de opera aldaar.

De dubbel-cd is inmiddels voor iets minder dan vijftig gulden te koop bij de Free Record Shop en bij Ahoy'. Het Boedapest Opera Orkest zal ook in Rotterdam te horen zijn. Verder wordt er gewerkt met een eigen koor van 132 leden - voor het overgrote deel dezelfde als bij Nabucco - en 136 figuranten. Bij de casting is goed gelet op fysieke eigenschappen: zo doen er veel Rotterdamse Italianen mee.

Bij de vorige produktie - Nabucco - werkte producent Peter Kroone met een uitvoerend producent: Michiel van Westering, die eerder twee voortreffelijke grootschalige voorstellingen van Aida had gepresenteerd in sporthallen in Den Bosch en Amsterdam. Kroone en Van Westering zijn daarna uit elkaar gegaan vanwege verschillen in aanpak.

Kroone: “Van Westering wilde meer op vriendschapsbasis werken met regisseur, dirigent en zangers. Dat leidde soms tot ruzies en allerlei aanpassingen op tijdstippen dat zoiets niet meer verantwoord was en kostenverhogingen veroorzaakte. Ik ben voor duidelijke regels en heldere afspraken. We werken hier tenslotte met particulier geld, daar springen wij erg voorzichtig mee om.”

De toekomst van Opera in Ahoy' hangt volgens Kroone allereerst af van het succes van de acht voorstellingen in januari. Voor het repertoire in 1995 wordt nog getwijfeld tussen Puccini's Tosca en Verdi's La Traviata. Criteria bij de beslissing daarover zijn naast de verkoopbaarheid van de produktie naar het buitenland - ook vooral artistieke overwegingen: is het mogelijk de hoofdrollen werkelijk op niveau te bezetten in een produktie die vanwege de omvang heel eigen eisen stelt? Carmen valt om die reden voorlopig af. Voor 1996 staat het repertoire echter al vast: een spectaculaire produktie van Puccini's Turandot - daarmee wil Ahoy' ook het 25-jarig bestaan vieren.

Het allerliefst zou Kroone echter Wagners Tristan und Isolde doen. Van de tegenwerping dat zo'n langdurige opera toch niet erg geschikt is in zo'n ruimte en voor zo'n groot publiek, wil hij eigenlijk niets weten. Kroone wil zelfs graag betrokken worden bij het nationale operabeleid in ons land. De Nederlandse Opera in het Amsterdamse Muziektheater en Opera Zuid in Maastricht, dat reisvoorstellingen verzorgt kunnen zijn goedkeuring wegdragen. Maar hij is het grondig oneens met de manier waarop met te weinig geld nu weer een opvolger van het opgeheven Opera Forum in Enschede wordt opgestart.

Kroone ziet veel meer in een kleine serie grootschalige voorstellingen met een populariserend karakter in sport- of tentoonstellingshallen voor telkens 2500 tot 3000 bezoekers. Daarmee zou een nieuw publiek kunnen worden aangeboord en daarvoor zouden schouwburgen meer moeten samenwerken met andere lokaties. Al gebeurt zoiets al wel in Groningen, Kroone ziet het nog niet snel elders plaatsvinden. Wel hoopt hij dat in de toekomst plaatselijke schouwburgen een operavoorstelling in de Ahoy' gaan opnemen in hun abonnementen. Dat zou de Ahoy' elk jaar twee weken lang maken tot de nationale opera-arena.