GOS-top in Asjchabad torpedeert voorstel van Jeltsin; Geen rechten etnische Russen

ASJCHABAD, 27 DEC. De presidenten van de voormalige Sovjet-staten die nu het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) vormen weigeren de miljoenen Russen op hun territorium bijzondere rechten te verlenen. De Russische president Jeltsin had tijdens een GOS-top in de Toerkmeense hoofdstad Asjchabad voorgesteld dat wel te doen.

Jeltsin zal het GOS het komende halfjaar voorzitten, zo besloten de leiders van de twaalf GOS-staten. Op de instelling van dit - naar EU-voorbeeld halfjaarlijks roulerende - presidentschap na werden de twaalf GOS-presidenten het vrijwel nergens over eens. Zo werd de nadere uitwerking van een economische unie tussen de GOS-landen op de lange baan geschoven en bleven slepende militaire kwesties onopgelost, zoals een gemeenschappelijk commando voor het GOS-territorium, de oorlog tussen Armenië en Azerbajdzjan om de enclave Nagorny Karabach en de overdracht van Oekraïense kernwapens aan Rusland.

Jeltsins voorstel om de 25 miljoen Russen in de andere GOS-staten speciale rechten te verlenen werd onder druk van met name de Oekraïne van de agenda gehaald. Een kwart van de Oekraïense bevolking bestaat uit etnische Russen. De ultranationalist Vladimir Zjirinovski ontleende zijn winst bij de verkiezingen van 12 december onder meer aan de eis een einde te maken aan de vermeende discriminatie van etnische Russen door de bevolking van de andere GOS-staten. Zjirinovski's uitlatingen - en in het verlengde daarvan Jeltsins voorstel - worden in de GOS-landen echter beschouwd als symptoom van een groeiend Russisch expansionisme.

Onderminister van buitenlandse zaken Tarasjoek van de Oekraïne, dat binnen het GOS de status van toehoorder heeft, zei in Asjchabad dat in het slotdocument een verwijzing was opgenomen naar de toenemende vrees voor “chauvinisme en expansionisme”. Het document is nog niet openbaar gemaakt.

Veel GOS-leden grepen de topontmoeting aan voor het houden van bilaterale gesprekken. Zo sloten Rusland en Kazachstan een huurovereenkomst voor de in Kazachstan gelegen, voornamelijk door Rusland gebruikte, raketlanceerbasis Bajkonoer.