Conflicten bedreigen havenpool

ROTTERDAM, 27 DEC. Sinds het begin van deze eeuw kent de Rotterdamse haven een arbeidspool, waaruit ondernemers in tijden van grote drukte personeel kunnen putten. Maar met de huidige economische tegenwind blijft de drukte uit. De werkgevers hebben de grootste moeite de eigen werknemers nog aan het werk te helpen. De arbeidspoolers wachten thuis naast de telefoon op een opdracht. Maar het ding rinkelt nooit meer.

Directeur Jan Schermer van de Rotterdamse arbeidspool SHB kampt met een groot probleem; zijn organisatie voldoet niet meer. Tot overmaat van ramp kreeg hij de afgelopen maanden ruzie met verschillende mensen. Eerst met minister De Vries van sociale zaken, die aankondigde de financiële bijdrage uit het Algemeen Werkloosheidsfonds (AWF) stop te zetten. In de dagen dat de havenpoolers thuis zitten - de zogenaamde leegloop - betaalt een aantal bedrijven zestig procent van hun loon. De overige veertig procent komt uit het Algemeen Werkloosheidfonds, dat gefinancierd wordt uit de premies van werkend Nederland.

Blind maakten de ministers van sociale zaken sinds de Tweede Oorlog jaarlijks een bedrag over uit het AWF naar de arbeidspool. Vorig jaar was dat 12 miljoen gulden voor de havenpools in Rotterdam, Amsterdam, Terneuzen en Delfzijl. Voor 1993 dreigt Sociale Zaken nagenoeg een gelijk bedrag kwijt te raken. Rotterdam slurpt het grootste deel van de WW-gelden op: vorig jaar 9,3 miljoen gulden. En de situatie verslechtert.

Het gebruik van gelden uit de WW-pot is de huidige minister van sociale zaken en werkgelegenheid, Bert de Vries, een doorn in het oog. De bewindsman meent dat de verzorgingsstaat te royaal is ingericht en de collectieve lastendruk (de som van premies en belastingen) de pan uitrijst. Bovendien moet de overheid zich langzaam maar zeker terugtrekken. In die visie past het subsidiëren van een bedrijfstak met WW-gelden nu eenmaal niet.

De onaangename confrontatie met de bewindsman zette directeur Schermer aan het denken. Want één ding is hem duidelijk: de overheid staakt de financiering van de leegloop op korte of middellange termijn. Bovendien beginnen de bedrijven in de Rotterdamse haven te morren. De financiering van de leegloop is hen te duur en met de poolers zèlf is het ook grondig mis: te weinig flexibel in functie en werktijden.

Enkele weken geleden bracht Schermer daarom 'zijn' oplossing naar buiten. De SHB moet van een stichting in een echte onderneming veranderen. De arbeidspool zal op commerciële basis mensen aan havenbedrijven, ook buiten Rotterdam, uitlenen en desgevraagd de administratieve rompslomp van het hele personeelsbestand op zich nemen. Nieuw is het opzetten van een uitzendbureau met gekwalificeerd personeel voor de haven.

Het plan moet de ondernemers die nu ontevreden zijn, over de streep trekken. “Werkgevers hoeven niet aan allerlei voorwaarden te voldoen, ze mogen niet het gevoel hebben dat ze hun kop in een strop steken”, aldus Schermer. De werknemers worden daarentegen wel aan voorwaarden verbonden. Zij moeten op minimaal drie verschillende functies inzetbaar zijn - nu werken sommigen alleen als stuwadoor. Het aantal mensen dat in vijf-ploegendienst werkt, wordt verdubbeld.

Ook inkrimping van het personeelsbestand zou onvermijdelijk zijn: van de huidige 1411 SHB'ers kunnen er 1063 mee naar de nieuwe organisatie. De overige 300 oudere medewerkers vertrekken vrijwillig, waarbij ze wel tot aan hun pensioen een WW-uitkering ontvangen. Een vertrekregeling die overigens ook de woede van minister De Vries heeft gewekt.

Volgens eigen zeggen heeft Schermer de ondernemingsraad van de SHB regelmatig gevraagd mee te denken over de nieuwe opzet voor de pool, maar stuitte hij steeds op een krachtig 'nee'. Vervolgens bracht de directeur zijn voorlopig plan vroegtijdig naar buiten om “open te staan voor allerlei aanvullingen en ideeën”. De ondernemingsraad had hij niet om advies gevraagd. Dat kwam hem duur te staan want deze daagde hem onmiddellijk voor de rechter. De klacht: Schermer drukt zijn 'riskante' plannen achter de rug van de ondernemingsraad door.

Riskant, omdat het eigen vermogen van de arbeidspool in Schermers' opzet te mager zou zijn. De directeur gaat uit van 15 miljoen gulden, terwijl de raad meent minimaal 50 miljoen nodig te hebben. Ook zijn ze het niet eens over de 'afkoopsom' die hij van het ministerie van sociale zaken eist: 24 miljoen gulden. De ondernemingsraad eist een hoger bedrag, namelijk 80 miljoen gulden. Schermer: “Te hoog inzetten is niet mijn stijl van onderhandelen. Alleen mensen die geen argumenten hebben, zetten hoog in.”

Een botsing van twee werelden. Dàt is de eigenlijke reden van de ruzie tussen hem en de ondernemingsraad, zegt Schermer. Een sterk marxistisch-leninistische stroming binnen de raad en een aantal leden met een actieve CPN-achtergrond wil de samenleving nog steeds fundamenteel veranderen. “De havenbedrijven deugen niet, de werkgevers manipuleren, overwerk moet worden verboden en heel Nederland moet gebruik maken van de SHB. Met zulke mensen is toch geen debat mogelijk?”

Voormalig CPN'er en bestuurder van de Vervoersbond FNV Joop Verroen slaat terug. Hij verwijt de directeur van de havenpool een echt ondernemersplan te hebben opgesteld dat uitsluitend de taal van de werkgevers spreekt. En dat voor Schermer - gepokt en gemazeld als bestuurder bij de Industriebond FNV.

Aan de huidige arbeidspool in de Rotterdamse haven mankeert weinig, meent Verroen. Alleen het aantal bedrijven dat werknemers uit de SHB betrekt en de leegloop financiert, moet groeien. Van de 150 ondernemers die zijn aangesloten bij de werkgeversorganisatie SVZ zijn er slechts 35 lid van de arbeidspool. Geen wonder dat die ondernemers morren.

Met een schijnbaar onverschillige schouderophaal weerlegt Verroen de overige kritiek. De arbeidspoolers zouden onterecht de schuld van het ontbreken van flexibiliteit krijgen. “Omdat werkgevers verzuimen een goede planning te maken, moet de SHB'er plots ander werk doen dan waarvoor hij is besteld. Die man gaat op zijn strepen staan. Logisch, want de poolers zijn toch geen jojo's?

En dan de bijdrage uit de WW-premies. Die is volgens Verroen een van de pijlers waarop de haven steunt. Ze draagt bij aan de bedrijvigheid, zorgt er mede voor dat Rotterdam de belangrijkste haven van West-Europa blijft en garandeert banen. Vooral dat laatste zou minister De Vries moeten aanspreken, meent Verroen. “Met de pool voorkomen we werkloosheid en daar mag de gemeenschap best aan mee betalen.” Bovendien, de overheid subsidieert toch ook de landelijke banenpool, waarbij langdurig werklozen aan een boventallige arbeidsplaats worden geholpen. En de PvdA pleitte onlangs nog voor werken met behoud van uitkering.

De Vervoersbond FNV wijst op de situatie in de omringende landen. In België neemt de staat het loon van de thuiszitters helemaal voor zijn rekening, in Duitsland rekent de overheid een vergoeding per ton overslag die ten goede komt aan de leegloop, in Zuid-Europa betaalt ieder schip dat een haven binnenloopt een bepaald bedrag en in de Verenigde Staten draagt men per container die wordt overgeslagen circa twee dollar af aan de vakbond. Verroens conclusie luidt dan ook dat De Vries Europa niet als excuustruus moet gebruiken.

Maar wat als het volgende kabinet beslist tóch de bijdrage uit de WW-premies af te schaffen? Verroen: “Dan laat ik het gerust op een confrontatie aankomen.” Met de hulp van de marxistische organisatie De Rode Morgen - nog altijd actief in de Rotterdamse haven -, een flink aantal voormalig CPN'ers èn een organisatiegraad van tachtig procent moet dat niet al te moeilijk zijn.