'Het was mij beter uitgekomen als Cruijff naar het WK was gegaan'

Na een gesprek over wat organisatorische zaken met het sectiebestuur betaald voetbal heeft bondscoach DICK ADVOCAAT gisteren toegezegd dat hij het Nederlands elftal in 1994 zal begeleiden op het wereldkampioenschap voetbal. Terug uit de Verenigde Staten heeft hij nog even de stemming willen peilen. Onnodig, want de voetbalbond en de publieke opinie stonden direct nadat bekend werd dat Johan Cruijff geen bondscoach werd, en bloc achter hem.

Waarom heb je in Las Vegas, kort nadat de onderhandelingen met Cruijff werden afgebroken, vier dagen bedenktijd gevraagd?

Ik wilde nog even aankijken hoe alles zou gaan lopen. Het is nu duidelijk dat er geen opening meer komt naar Johan Cruijff. Het bestuur zal mij nooit vragen om toch nog af te zien van de opdracht om Oranje te coachen op het wereldkampioenschap. Dat weet ik. De deur is zondag voor Cruijff in het slot gevallen. Definitief. Ik wilde er verder zeker van zijn dat ik mijn eigen begeleidingsteam mag samenstellen. De technische staf rondom Oranje zal in grote lijnen geen wijzigingen ondergaan. Maar er moet nog wel een coach bij bijkomen voor scoutingswerk. Moreel gezien kon ik deze opdracht niet weigeren. Want dan was k het geweest die de groep in de steek had gelaten. Het was mij beter uitgekomen als Cruijff het had gedaan. Als professional wil ik het natuurlijk graag doen. Maar ik loop toch het risico veel krediet te verliezen. Ik had voor mezelf al een heel programma uitgestippeld op het WK. Waar en bij welke wedstrijden ik op de tribune zou gaan zitten om analyses te maken. Toen voorzitter Staatsen mij in het vliegtuig op weg naar de loting in Las Vegas vertelde dat er problemen waren met Cruijff, heb ik meteen gezegd dat ik daar niet zo gelukkig mee was. Nu moet ik zelf aan de bak.

Heeft het sectiebestuur er alles aan gedaan om met Cruijff een akkoord te bereiken?

Het is natuurlijk niet een verhaal van vandaag of gisteren. In principe loopt de correspondentie met Cruijff al twee jaar. Ik had alleen niet verwacht dat het op geldzaken zou stuk lopen. Dat aspect leek me voor Cruijff aanvankelijk ook minder interessant. Kort voor de persconferentie in Las Vegas heb ik nog tegen Staatsen gezegd: 'Probeer het rond te krijgen.' Maar als ik nou op een gegeven moment van hem te horen krijg: 'Dick, we hebben er alles aan gedaan. We hebben vijf keer gebeld en gefaxed, maar hij geeft geen antwoord.' Wat moet je er dan van denken? Het sectiebestuur voelde zich ook in de steek gelaten. Cruijff is in zijn onderhandelingen zoals gebruikelijk vrij scherp geweest. Tja, hij of zijn begeleiders, hebben zich misschien vergist in de slagvaardigheid van het sectiebestuur. Velen vonden dat Staatsen nog te veel geduld heeft gehad. Je kunt hem achteraf weinig verwijten. Hij is toch meester in de rechten en heeft ontzettend veel mensenkennis opgedaan als burgemeester van Groningen. Hij gedraagt zich rechtlijnig en houdt zich graag aan de afspraken. Als mens is hij verder gegaan dan zijn zakelijke principes.

Heb je zelf de afgelopen twee jaar weleens contact met Cruijff opgenomen?

Ik vond dat het initiatief in dit opzicht toch van zijn kant moest komen. Ik ben wel aan het begin van het seizoen bij hem geweest om te praten over de beschikbaarheid van Ronald Koeman. Tijdens zo'n bezoek is hij zeer hoffelijk en vriendelijk. Ik heb met de persoon Cruijff dan ook totaal geen moeite. Ik was sowieso van plan geweest om het draaiboek van de voorbereiding op het WK met hem door te spreken. Daar had ik geen probleem van gemaakt. Ik vind nog steeds dat de constructie, waar twee jaar geleden voor gekozen is, een goede was. Daar ben ik als een van de weinigen toch heel duidelijk in geweest.

Maar er moeten toch momenten zijn geweest dat je hebt gedacht: jammer dat ik er bij het WK niet bij ben?

Pas als het elftal voor het WK in trainingskamp was gegaan, had ik het extreem moeilijk gekregen. Dat gevoel kreeg ik in 1988 al, toen ik als assistent van Michels in dienst was getreden bij Haarlem. In de aanloop naar het EK kon ik ook niet nalaten het trainingskamp in Noordwijk te bezoeken. Als Cruijff mij als assistent naar Amerika had willen meenemen, zou ik dat hebben geweigerd. Niet omdat ik me daar te groot voor voel. Maar als je twee jaar zelfstandig hebt gewerkt is dat moeilijk te verteren. De spelers zien je dan toch nog steeds als de verantwoordelijke man.

Je hebt gekozen verder door het leven te gaan als bondscoach, want je ging akkoord met een contract tot 1998. Is dat wat je ambieerde?

Door allerlei omstandigheden, zoals blessures en schorsingen, is er een proces ingezet naar een nieuw Nederlands elftal. Het leek me een leuk idee daarmee door te gaan. Twee clubs hadden belangstelling, waaronder Olympiakos Piraeus, maar die interesse was nooit concreet. Olympiakos zag ik niet zo zitten, want een verbintenis bij een Griekse club brengt toch veel onzekerheden met zich mee. Ik ben het niet met Cruijff eens dat de functie van bondscoach niet leuk is. Hij kan er ook niet over oordelen, want hij heeft het nog nooit gedaan. En nu had hij toch de kans om er ervaring mee op te doen, al was het alleen tijdens de eindronde van een groot toernooi geweest. Als je het goed wilt doen, kom je tijd te kort. Met het elftal van spelers onder achttien jaar meegerekend, coach ik per jaar toch zo'n 25 internationale topwedstrijden. Daarnaast scout ik ook nog tegenstanders en ben ik drie dagen per week in Zeist.

Je hebt op het WK niets te winnen, zei assistent-bondscoach Rinus Israel. Uitgeschakeld worden in de halve finale op het WK zou al een mooie prestatie zijn, maar met Cruijff waren we wereldkampioen geworden, zegt men dan.

Cruijff blijft je toch achtervolgen, dat hou je altijd. Ik heb daar geen problemen mee. De spelers hebben er meer last van dan ik. Ik weet dat ik door de bestuurders, de selectie en het volk gerespecteerd word. Als Johan Cruijff, of anderen via hem, kritiek gaan uiten dan zeg ik: dat hoort bij het wereldje. De situatie met Leo Beenhakker in 1990 is niet te vergelijken. Hij was interim-coach voor een korte periode en ook nog clubgebonden. Ik heb naar aanleiding van wat er mis is gegaan in Italië boeken en evaluatierapporten gelezen. En ook met Michels en Beenhakker erover gesproken. Daar heb ik veel van opgestoken. Trouwens, qua organisatie en samenstelling van de groep was het EK in 1992 al tot in de perfectie verzorgd.

Je hebt het afgelopen weekeinde ook Marco van Basten ontmoet. Hoe oordeelde hij over de ontstane situatie?

Marco zat bij ons in het vliegtuig op weg naar de VS. Nadat bekend was geworden dat Cruijff niet naar het WK gaat, heb ik hem niet meer gesproken. Maar op tv zei hij dat hij in dat half jaartje toen hij nog niet geblesseerd was, toch veel respect had gekregen voor mijn werkwijze.

Ga je er nog steeds vanuit dat Van Basten er op het WK bij zal zijn?

Ik heb tegen Marco gezegd dat hij nog steeds mijn aanvoerder is, zolang niet het tegendeel is bewezen dat hij niet meer kan voetballen. Gewoon als stimulans, want hij gaat binnenkort weer trainen. Marco moet leren leven met het idee dat hij alleen nog met pijn zal kunnen voetballen. Dat wordt moeilijk. Ik verwacht geen afzeggingen voor het WK. Ook niet van Marco. Maar iemand die het niet eens is met mijn aanstelling voor het WK moet niet meegaan. Dat voorkomt een hoop problemen. Verder denk ik erover vantevoren al heel duidelijk te stellen dat een aantal spelers normaal gesproken niet in het basisteam zal spelen. Ik wil geen scheve gezichten. Dat je dan teleurgesteld bent, prima. Probeer dan mijn ongelijk te bewijzen door scherp te trainen. Ik ga er vanuit dat iedereen naar dit WK wil.

Ben je van plan ook weer een beroep te doen op Ruud Gullit?

Elke speler die extra kwaliteit toevoegt aan het Nederlands elftal kan ik gebruiken. Na Polen-Nederland heeft Ruud mij gebeld om me te feliciteren. We hebben toen een half uur met elkaar gesproken. Daarmee wil ik aangeven dat de intermenselijke relatie tussen Gullit en Advocaat goed is. Je kunt zakelijk met elkaar een meningsverschil hebben, maar toch vrienden van elkaar zijn. Ik heb met Ruud afgesproken dat ik in januari of februari naar Italië zal komen om bij te praten. Dan ga ik ook bekijken hoe hij speelt. En aan de hand van die bevindingen zal ter sprake komen of hij zich weer beschikbaar stelt voor Oranje. De interland tegen Tunesië in januari komt nog wat te vroeg. Ruud had mij na Nederland-Engeland al gebeld en mijn antwoordapparaat ingesproken. Maar toen vond ik het moeilijk om dat aardig te vinden. Want met zijn uitspraken in de media voor die interland heeft hij zich niet gerealiseerd wat voor schade hij zou kunnen aanrichten.

Vind je achteraf dat je fouten hebt gemaakt in de controverse met Gullit, bijvoorbeeld door hem niet zelf te bellen?

Nee, absoluut niet. Je moet niet vergeten dat hij zelf tweemaal heeft bedankt. Voor de laatste keer, op een donderdag in mei, had ik op zondag drie kwartier telefonisch met hem gesproken. Precies uitgelegd waarom ik hem op Wembley heb vervangen. Voor Ruud geldt hetzelfde als voor alle internationals: als je slecht speelt word je gewisseld, anders hoef ik geen reserves mee te nemen. Dat zijn toch ook allemaal topspelers. Daarna heb ik de moed gehad om hem een brief te schrijven en die is per fax naar de club gestuurd. Ik kon hem niet bellen, want ik had zijn nummer niet omdat hij pas was verhuisd. Daarom heb ik hem ook nog via zijn advocaat Ella Adriaanse privé proberen te bereiken. Als antwoord kwam er alleen een negatief verhaal in de krant voor de interland tegen San Marino.

Ruud Gullit is bij Sampdoria opgeleefd in een andere, vrije positie achter de spitsen. Zou je voor hem ook een dergelijke rol kunnen creëren in Oranje?

Dat wil ik bekijken, maar zijn terugkeer mag nooit ten koste gaan van het elftal. Zolang ik hem niet echt heb gezien, kan ik niet beoordelen hoe hij speelt. Van vijf minuten televisiebeelden met een erg chauvinistische commentator word ik niet veel wijzer. Ik weet alleen dat Ruud scoort. Het Nederlands elftal speelt op dit moment met weinig verdedigers, waardoor de aanvallers bij balverlies moeten meeverdedigen. Daarnaast zal Ruud ook in de groep goed moeten liggen. Tijdens zijn laatste periode bij Oranje vroeg hij wel veel aandacht. Gullit is inderdaad een persoonlijkheid die een grote aantrekkingskracht uitoefent op de media. En dat valt niet altijd in goede aarde bij de spelersgroep.

Iets anders: zelden is een elftal wereldkampioen geworden met vleugelaanvallers. Is het huidige concept niet te riskant voor het hoogste voetbalpodium, het wereldkampioenschap?

Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat we de aanvallende strategie 180 graden zullen ombuigen naar een verdedigende tactiek. We hebben in het kwalificatietoernooi een keer vanuit defensieve stellingen geopereerd en toen verloren: Noorwegen uit. Dat ligt ons dus niet. Je kunt natuurlijk wel een beetje spelen met het huidige concept. Zoals in Polen bijvoorbeeld toen ik zag dat Roy en Overmars hun directe tegenstander niet voorbij kwamen. In de rust heb ik ze gezegd een beetje 'hangend' te gaan spelen waardoor Bergkamp meer ruimte kreeg. We zullen in de VS gedoseerd moeten spelen door de klimatologische omstandigheden. Het elftal dat daar goed mee om kan gaan, maakt een goede kans ver te komen. Wat dat betreft zijn onze tegenstanders in de groep, Saoedi-Arabië en Marokko, natuurlijk in het voordeel. Je moet geduld hebben, anders ga je over de kop. Ik heb dat gezien bij Duitsland-Engeland in de strijd om de US Cup. De Engelsen hadden verloren van de VS, liepen in de eerste helft op elke bal en gingen jagen. Duitsland speelde de bal rustig rond en koos alleen als het moest af en toe de aanval. In de tweede helft konden de Engelsen niet meer lopen en sloegen de Duitsers toe.

Je hebt zelf drie jaar in de VS bij de Chicago Sting gevoetbald. Je kunt dus over de omstandigheden praten uit ervaring.

Ja, maar dat had Cruijff ook gekund. Het zal niet meevallen om half een 's middags in Orlando te spelen. Wat dat betreft had ik liever in Boston of in San Francisco met wind van zee de groepswedstrijden afgewerkt. Met de Chicago Sting speelden we ook op het heetst van de dag. Bijvoorbeeld in Fort Lauderdale of in Tampa. Als ik in beweging bleef ging het nog wel, maar als ik stilstond kreeg ik de meeste problemen. Dan leek het net of je tegen een muur aan liep. Dan begon ik ineens hevig te zweten. De vochtigheidsgraad is enorm hoog. Daardoor gutst het zweet ook na de wedstrijd nog langs je lichaam. Ik heb in Detroit ook in de overdekte Silverdome gespeeld. Dat was nog op astroturf. Ik heb met de Duitse spelers een jaar geleden over die hal gesproken. Die hadden er niet zoveel problemen mee gehad.

Denk jij dat het wereldkampioenschap een impuls gaat geven aan het voetbal in de VS?

Sinds ik er heb gespeeld, eind jaren zeventig begin jaren tachtig, merk je niet dat het voetbal aan populariteit is gegroeid. In de hotels waar wij kamers hebben vastgelegd begreep het personeel echt niet waar we het over hadden als we uitlegden dat we gingen deelnemen aan het grootste evenement van de wereld. Ze dachten dat we voor een congres kwamen. Toch is voetbal de snelst groeiende sport in de VS. Er komt nu een profcompetitie van twaalf teams met een basisbedrag van vijftig miljoen dollar. Het probleem is dat er te weinig wordt gescoord. In tegenstelling tot typische Amerikaanse sporten als baseball, basketbal, American football en ijshockey. Verder zijn er geen amateurverenigingen. De universiteitscompetities spelen zich slechts af tussen september en eind november. Maar studenten mogen geen lid zijn van een vereniging want dan verliezen ze hun beurs. Er zal naast geld ook nog heel veel know how nodig zijn om daar het voetbal van de grond te krijgen.

Welke landen zijn volgens jou favoriet voor de wereldtitel?

Brazilië, Duitsland, Italië, Colombia en Nederland.