Neurotische broers in irritante machtsstrijd

Voorstelling: Neurose. Tekst: Maarten Alland; regie-adviezen: Marja Kok; spel: Matthias Maat en Esgo Heil. Gezien: 22/12 De Brakke Grond Amsterdam. Aldaar t/m 30/12, daarna elders t/m 26/2

Het duo Matthias Maat en Esgo Heil maakt eens in de zoveel tijd een voorstelling waarin het gaat over machtsituaties en machtsverhoudingen. In Grenzen vorig jaar wonden ze zich op over politieke macht, ditmaal is het thema de macht binnen het gezin.

Neurose heet het stuk, een titel die, naar al gauw blijkt, slaat op het neurotische gedrag van twee samenwonende broers die na de dood van hun ouders met elkaar zijn opgescheept. Hun neurosen manifesteren zich op allerlei manieren en variëren van ritmisch trommelen met handen en voeten tot het afstrijken van een half doosje lucifers binnen enkele minuten.

Het is duidelijk ze het moeilijk hebben. Moeilijk met de zelfmoord van hun moeder (ze sprong voor de trein), moeilijk met het feit dat ze van de een meer hield dan van de ander, moeilijk met hun vader die zijn vrouw als een vod behandelde en moeilijk met elkaar. Vooral met dat laatste lijken ze grote problemen te hebben: onderhuids woedt een voortdurende machtsstrijd waarbij ze elkaar irriteren en uitdagen.

Wie nu mocht denken dat Neurose een indringend psychologisch portret van beide broers is heeft het echter mis. Zo dat al de bedoeling was van tekstschrijver Maarten Alland, dan wordt die poging volstrekt teniet gedaan door de flodderige dialogen, de rommelige opbouw en de summier uitgewerkte karakters. Wat het stuk er bovendien niet helderder op maakt is dat je geregeld in onzekerheid verkeert over de identiteit van de personages. De broers doen een soort rollenspel waarbij ze nu eens zichzelf zijn en dan weer in de huid van hun ouders kruipen om aan god mag weten wat voor opgekropte spanningen en haatgevoelens lucht te geven.

De scènes voltrekken zich op een klein podium met als aankleding slechts twee houten klapstoelen en een tafeltje waarop een portret van moeder staat. Hoewel afwezig is zij kennelijk de spil van de voorstelling en Maat en Heil doen hun best zowel haar als haar twee zoons met hun onverwerkte verleden zo intens mogelijk gestalte te geven. Intens in de meest letterlijke zin: hun spel is fysiek, hun reacties zijn geagiteerd en ze praten vaak in gejaagd staccato. Hun presentatie heeft iets hysterisch en tegelijk hoor je in bijna alles wat ze zeggen een licht ironische relativerende toon - het is kortom vlees noch vis en dat maakt hun optreden niet alleen vermoeiend maar ook ergerlijk.