Hirsch Ballins onbuigzame houding maakt senaat razend

DEN HAAG, 23 DEC. Tijdens een van de talrijke schorsingen kliekt de CDA-top van de senaat samen. Het is dan half vier in de ochtend. In de doorluchtige zalen van de Eerste Kamer ruikt het naar bitterballen, verschaalde tabaksrook en bier. Fiscaal-jurist Willem Stevens werkt midden in de vergaderzaal aan een antwoord voor minister Ernst Hirsch Ballin. Tv-camera's worden hardhandig op afstand gehouden door de voorzitter van de Verzekeringskamer Arie Vermaat. De godfather van het CDA, Piet Steenkamp, CDA-voorzitter Wim van Velzen, DSM-voorzitter Evert Rongen en professor Peter Boorsma adviseren Stevens bij het schrijven van een repliek voor de bewindsman van justitie. “Ach, we zijn allemaal CDA'ers.”

Hirsch Ballin kwam vannacht in ernstige politieke problemen toen hij bij de behandeling van de aangescherpte Vreemdelingenwet halsstarrig weigerde de door de oppositie geëiste duidelijkheid te verschaffen. Het kabinet wil onder meer de kapitaalverslindende asielprocedures versnellen door het hoger beroep te schrappen. VVD, D66 en GroenLinks wilden toch weten of asielzoekers dat recht houden. Maar de minister las juist met opzet een Lubberiaanse formulering voor om morrende PvdA-senatoren te pacificeren.

De oppositie is ontstemd als Hirsch Ballin op herhaalde vragen om duidelijkheid stug blijft “verwijzen naar wat ik daar eerder over gezegd heb”. “Godverdomme, die vent geeft geen antwoord”, sist een der senatoren. Oud-minister Frits Korthals Altes (VVD) heeft herhaaldelijk gezegd dat “de minister antwoord moet geven”. “Hij kan niet volstaan met de wetenschap dat een meerderheid van CDA en PvdA zijn wetsontwerp steunt.”

Hirsch Ballin staat met hoekige gebaren achter zijn zetel. Hij weigert. Korthals Altes, beslist: “Voorzitter, ik vraag schorsing om met mijn fractie te beraden.” Vloekend beent hij vervolgens de zaal uit, op weg naar een plek waar hij een motie van afkeuring tegen zijn opvolger zal componeren.

Eerder dit jaar accepteerde de Tweede Kamer met moeite de reparaties van de Vreemdelingenwet. De fractie van de PvdA, die eigenlijk tegen de schrapping van de appel-mogelijkheid was, nam genoegen met de zogenoemde “cassatie in het belang der wet”. Daarbij is het mogelijk dat de Hoge Raad zich in uitzonderlijke gevallen buigt over asielzaken, waar de asielzoeker zelf overigens niets aan heeft. De procedure is niet gericht op rechtsbescherming van vreemdelingen maar zuiver bedoeld om de eenheid in het recht te bewaren.

Voor de gehele senaat was dit onvoldoende, zo bleek de afgelopen weken tijdens de schriftelijke voorbereiding van de behandeling. Aan het begin van de avond, gisteren, tonen de regeringspartijen CDA en PvdA zich echter bereid hun verzet in te slikken op voorwaarde dat Hirsch Ballin zou toezeggen de mogelijkheid van hoger beroep open te laten. Waar de christen-democraten echter genoegen namen met “een principiële bereidheid passende vormen voor het beroep” te ontwikkelen, weigerde een aanzienlijk deel van de PvdA-fractie met minder genoegen te nemen dan een concrete toezegging van de minister.

Dat blijkt om ongeveer tien uur in de avond. Er is dan al twee dagen over de wet gepraat. De stemming is stroef. Hirsch Ballin stuurt een briefje naar voorzitter Herman Tjeenk Willink met de mededeling dat hij wil schorsen. Het wetsvoorstel nu in stemming brengen is riskant, omdat hij begrepen heeft dat zes van de zestien PvdA-senatoren niet zullen instemmen met de wet.

Omdat hij met zijn onbuigzame houding inmiddels de steun van de VVD-fractie lijkt te verliezen, overweegt Hirsch Ballin met een crisis te dreigen. Dat vereist overleg met het kabinet. “Maar de eenvoudigste oplossing is natuurlijk dat de PvdA-fractie op één lijn wordt gezet”, zegt Wim van Velzen, met een serene glimlach.

Hirsch Ballin en zijn PvdA-staatssecretaris Aad Kosto verlaten in grote haast de Eerste Kamer voor overleg “aan de overzijde” met PvdA-partijleider Wim Kok en fractievoorzitter Thijs Wöltgens. Zij arriveren later weer, in gezelschap van fractiespecialist Maarten van Traa, in de senaat om de opstandige geestverwanten te temmen.

Voor de overige leden der Eerste Kamer breken nu tweeëneenhalf uur van afwachten in onzekerheid aan. Tweede-Kamerleden als Hans van Mierlo (D66), Wilbert Willems en Paul Rosenmöller (GroenLinks), en Erik Jurgens (PvdA), komen op het tumult af en kijken met nostalgische blikken in het rond.

Men hangt massaal voor de televisie, waar een verslaggever van Den Haag Vandaag meldt dat de spanning in de senaat “om te snijden” is. De mededeling wordt begroet met luid gejoel. Luidruchtig becommentariëren de dames en heren elkaars optreden in de tv-reportage, onderwijl een bitterballetje wegprikkend. Camera-teams schieten sfeerplaatjes in de wandelgangen en op het verlaten Binnenhof waar luxe middenklassers in slagorde staan opgesteld. Chauffeurs hangen verveeld bij de ingang van de chambre de réflexion. Een donkerblauwe BMW is al voorzien van ski-imperiaal.

Uiteindelijk floepen de tv-lampen aan. Omstuwd door journalisten en ongeduldige senatoren loopt Hirsch Ballin naar het spreekgestoelte. “Mijnheer de voorzitter. Ik zal het kort houden en duidelijk zijn.” En hij spreekt over “onbevooroordeeld nagaan wat ons te doen staat”, over de ministerraad die hem gemachtigd heeft, en over “het betrekken bij de reeds toegezegde evaluatie van die opvatting van uw Huis”. De mededeling kan de senatoren in de oppositiebankjes niet bevredigen. “Gelul”, zo luidt een der commentaren. Maar PvdA-woordvoerster Ria Mastik-Sonneveldt vertaalt de woorden van de minister zoals die verstaan zijn in haar fractie: dat het kabinet bereid is op zo kort mogelijke termijn te zoeken naar een vorm van hoger beroep. Hirsch Ballin spreekt vervolgens de verlossende woorden dat “mevrouw Mastik de teneur goed weergeeft”. Daarmee is in vaagheid de breuk in de coalitie hersteld; de oppositiepartijen trachten vervolgens de eensgezindheid te ontmaskeren door duidelijkheid te eisen. De uitgesproken tekst dient onverwijld in druk te worden rondgedeeld en daarmee is de volgende schorsing een feit.

De minister en de Kamervoorzitter spoeden zich door een massa balorige senatoren naar de stenografe, grissen de tekst onder haar vingers vandaan en verzorgen hoogstpersoonlijk de vermenigvuldiging. Bij de zoveelste hervatting van de vergadering brengt D66-senator Jan Glastra van Loon het debat terug tot een multiple choice-oefening: komt er hoger beroep, ja of nee? Hirsch Ballin, met bleek en strak gelaat, weigert daar op in te gaan. De D66-senatoren Hanneke Gelderblom en Peter Hoefnagels brullen afkeuringen en timmeren op hun tafel. Hun GroenLinks-collega Wim de Boer betitelt het optreden van de minister als “autistisch”. Hirsch Ballin herhaalt zijn weigering. Glastra van Loon spreekt een ijzig oordeel uit: “Deze minister doet schade aan de kwaliteit van dit huis.” Terwijl vervolgens, gedurende alweer een schorsing, gewerkt wordt aan een motie van afkeuring, schieten CDA-senatoren hun minister te hulp: zij stellen een soepele tekst op waarmee Hirsch Ballin in de volgende ronde alsnog antwoord kan geven op de vragen van de oppositiepartijen. De motie is daarmee van de baan, de eenheid hersteld, CDA en PvdA zijn “tevreden”. Bij de stemming blijken 52 senatoren voor, en 18 tegen.