De Quality Single als begeerde klant

Alleen zijn met Kerstmis en Nieuwjaar. Voor de meeste Nederlanders is er geen groter schrikbeeld denkbaar. Wat doen die ruim 700 duizend landgenoten die geen man of vrouw, geen vriend of vriendin hebben, maar er wel naar verlangen? Hondenweekenden en huiskamerparty's voor mensen die 'net de power missen om in het volle leven hun weg te zoeken'.

Platform van Organisaties voor Alleenstaanden (PLOA). Inl 073-134357.

Niets in Nederland blijft onopgemerkt. Zo is niet alleen onderzocht dat er nu al 3 miljoen alleenstaanden zijn, maar ook dat bijna een kwart van hen liever het leven met een ander zou delen. Zeker 700 duizend landgenoten voelen minstens eenmaal in de week het gemis van een partner.

De mogelijkheden om hierin verandering te brengen zijn vrijwel onbegrensd. De Sologids voor 1994 beperkt zich om praktische redenen tot een overzicht van 364 contact- en 117 reisorganisaties. Het aanbod, overzichtelijk gerangschikt naar provincie, varieert van clubs voor Huiskamerfeesten, een Internationale Vriendschapsbond en de Vereniging Handreiking tot de Stichting DORA (Dames Ondernemen Reizen Alleen). Minder ideëel getint zijn de activiteiten van een aanzienlijke groep vrije ondernemers. Tot hen behoren de uitbaters van nogal wat bars en uitgaanscentra, die de tijp rijp achten zich op deze snel wassende bevolkingsgroep te richten.

Een bekend adres in dit circuit is de Harbour Jazzclub in Rotterdam, vooral op vrijdagavond een ontmoetingspunt voor alleenstaanden die - anders dan elders het geval is - vrij in en uit kunnen lopen. Toch is bij vrouwen de drempelvrees vaak groot, weet eigenaar Albert Knoppe. “De dames staan soms met knikkende knieën voor de deur, pas als ik ze bemoedigend toespreek durven ze naar binnen. Maar dan is het ijs ook gauw gebroken.” Op en om de dansvloer is van schroom inderdaad weinig meer te merken. Terwijl een houten engel onbewogen op hen neerziet, leven tientallen bezoekers van middelbare leeftijd zich uit op het ritme van tango, Engelse wals en discoklanken. “Hier laat ik me nog eens lekker gaan”, zegt een vijftiger, zijn voorhoofd afwissend. “Waar kan dat verder nog?” vraagt de vrouw op de barkruk naast hem. “Waar je ook komt, het is overal hetzelfde: alleen maar jongelui en van die lichtballen waar je gek van wordt. Hier is het nog een beetje normaal.”

Maar niet iedereen is tevreden. “We voelen ons onbehaaglijk”, mopperen twee vriendinnen. “De mannen zijn opdringerig, ze zitten ons de hele tijd te observeren. Je hebt echt het idee dat je wordt gekeurd.” Het is een veelgehoorde klacht in de wereld van de 'singles', een woord dat minder beladen wordt geacht dan alleenstaande. In Een land vol, een handleiding voor het beginnen van 'relaties', beschrijft Aty van Galen de ervaringen die een zekere Susan tijdens een 'danscontactavond' opdeed: “Ik had het gevoel dat ik van top tot teen werd opgenomen en getaxeerd, alsof ik een koe op de veemarkt was. Ik werd ten dans gevraagd en voelde me doodongelukkig omdat een vreemde man me zomaar vasthield en ook nog het lef had om te zeggen dat ik er leuk uitzag en lekker rook. Afschuwelijk! Na een uur stond ik weer buiten.” In weer een ander relatieboek schrijft sociologe Jacqueline van Duin dat dit soort reacties vrij algemeen zijn. Vrouwen denken volgens haar dat zij door hun aanwezigheid op zulke avonden aangeven op seks uit te zijn: “Een vrouw is op dit punt kwetsbaarder dan een man. Dat geldt zeker voor de wat oudere vrouw.”

In Palace Street te Hoofddorp, een danssociëteit met een ledenbestand van 20 duizend, hecht men om deze reden aan een zorgvuldige begeleiding. Folders leggen veel nadruk op een 'superentourage in lookstyle 2000', maar voor directeur John Weverink is dat uiteindelijk bijzaak. In de eerste plaats gaat het hem, naar hij zegt, om stijlvolle activiteiten en een sfeer van discretie die de bezoekers op hun gemak stelt. “In het begin stond ik er verbaasd van hoe eenzaam en angstig de mensen zijn. Te oordelen naar de brieven die ik krijg, gaat dat ook op voor mannen. Ze hebben soms topbanen maar missen net de power om in het volle leven hun weg te zoeken. Daarom is de aanwezigheid van up to date-gastvrouwen essentieel.”

Maar Weverink staat ook zelf zijn klanten terzijde. “Sommige mannen zijn zo onzeker over hun verschijning, dat ze mij advies vragen. 'John, jij ziet er altijd zo modieus uit', zeggen ze, 'vertel 's wat voor kostuum ik moet kopen?' Het gebeurt wel dat ik meega naar de winkel om iets geschikts uit te zoeken. En 's avonds bij de entree zie ik er niet tegenop om, als dat nodig is, bij iemand de das recht te trekken. Misschien klinkt het hautain, maar ik noem dit produkt-begeleiding. Vanwege de uitstraling van je zaak hoort dat erbij.”

Evenals bij Palace Street is 'correcte kleding' een voorwaarde om zaterdags toegang te krijgen tot kasteel Dennenburg in Driebergen (27.500 leden). “Heren colbert en das, géén spijker en corduroy, dames beslist géén vrijetijdskleding” waarschuwen de wekelijkse advertenties. “Onze vrouwelijke gasten mogen niet verschijnen in negligé, wat dat betreft zijn we erg streng”, verzekert mevrouw Zwiers, de echtgenote van de eigenaar. “We richten ons op nette, goed onderlegde mensen; iemand die niet weet wat tenue de ville betekent, voelt zich hier niet thuis.” Gezien het gewenste decorum zijn op Dennenburg verschillende reglementen van kracht. Twee gasten mogen niet dezelfde stoel delen, als een stel elkaar tijdens het dansen een 'flinke pakkerd' geeft laat men de muziek stoppen en zodra iemand zijn jasje uittrekt, wordt hij in het openbaar tot de orde geroepen. “Onze kracht is dat we de grenzen in het oog houden”, aldus mevrouw Zwiers. “Wie uit de broek of het hemd wil, kan elders terecht.”

Zittend voor de open haard in de salon, noemt zij de sfeer tijdens de party's warm en ongecompliceerd. Er branden dan honderd kaarsen, zestien personeelsleden zien erop toe dat het niemand aan iets ontbreekt en als alles meezit laat de vrouw des huizes in de loop van de avond een liedje horen: soms Nikita, een andere keer Amore. “Gaandeweg ontstaat zo een situatie waarin mensen die anders alleen op een flatje hadden gezeten met elkaar in contact komen. Dat geeft voldoening.”

John Weverink beaamt dat: “Het is mooi dat je je gasten iets kunt bieden. Ten slotte zijn alle mensen, zeker met de feestdagen, op zoek naar warmte en genegenheid, noem het maar intimiteit. Dat betekent niet dat ze gelijk willen rollebollen: de meesten willen juist een ontmoeting zonder bijbedoelingen.” Toch wordt dit tegen het eind van de avond weleens uit het oog verloren. De ervaring leert dat velen dan, voor het te laat is, overgaan tot 'jagen': nog snel proberen zij contact te leggen, iets dat volgens waarnemers een gespannen sfeer geeft. Het stuntelig optreden van nogal wat singles maakt het allemaal nog erger, stelt een bezoekster. “Vrouwen reageren vaak bitchy op verlegen mannen en op hun beurt doen veel mannen bot tegen vrouwen die zij te oud, te dik of te dun vinden. Allemaal erg onplezierig.”

Een huiselijker oplossing voor alleenstaanden is nog altijd de kennismakingsannonce. In 1990 verschenen er wekelijks 1500 tot 1750 van dergelijke oproepen, een aantal dat sindsdien alleen maar is gestegen. Zeker de rijpere vrouw, een categorie die op de contactmarkt sterk is vertegenwoordigd, maakt volgens kenners met deze methode weinig kans. Maar ook andere alleenstaanden vangen veelal bot. “De verwachtingen zijn meestal te hoog gespannen”, weet Leo van Rooyen, uitgever van het blad Single. “Iemand die op vrijdag een annonce plaatst, denkt vaak dat hij de dinsdag daarop een vaste relatie heeft. De werkelijkheid is anders: van de vijf mensen die binnen een jaar driemaal adverteren, houdt hooguit één daar een leuk contact aan over.”

Desondanks blijven de annonces toestromen: alleen al in Single werden er sinds 1991 ruim 125 duizend geplaatst. Dit aanbod kon niet voorkomen dat het blad zich vorige maand gedwongen zag de publicatie te staken. De uitgever wijt dit aan de van meet af aan afwerende houding van grote adverteerders. Een bekende worstfabrikant bij voorbeeld, weigerde zijn eenpersoons-rookworsten aan te prijzen in een medium voor alleenstaanden: een term die bij reclamemakers associaties wekt met zielige mensen. In eigen kring is men zich van dit imago terdege bewust, zo ondervond Van Rooyen: “Het blijkt dat weinig Nederlanders een blad met de naam Single bij de sigarenwinkel durven te kopen, de meesten zoeken daarvoor liever een anoniem verkooppunt. Kennelijk ervaart men het als een schande alleen te staan, het idee leeft dat ieder naast een huis en een Opel Kadett een eigen partner moet hebben.”

Vandaar dat er nog steeds veel emplooi is voor huwelijksbureaus, tegenwoordig bij voorkeur aangeduid als bureaus voor partnerkeuze dan wel relatiebemiddeling. De afgelopen jaren maakte deze sector een snelle ontwikkeling door. Daar zijn goede redenen voor, zo geeft een van de bureaus in een brochure aan: nu 'de wereld om ons heen' almaar dynamischer en veeleisender wordt, ontbreekt het de meeste singles aan de tijd een partner te zoeken van eigen niveau. Wat dit betreft kunnen bemiddelaars goede diensten bewijzen. Daarbij staat degelijkheid voorop, zo maken de advertenties duidelijk. Constance Sars beschikt over gediplomeerde consulentes, Nieuw Perspectief gaat prat op een compleet netwerk van zulke consulentes en Mens en Relatie stelt, dank zij een ploeg van 45 ervaren medewerksters, een unieke persoonlijke bemiddeling in het vooruitzicht.

Met het oog op de 'slaagkans' worden moderne methoden niet geschuwd. Equilibra onderwerpt contactvoorstellen aan een duurzaamheids-analyse, Date zet computers in en zowel de Stichting Mevrouw Mulders Bemiddeling als First Impression (een bureau gericht op Quality Singles) maken gebruik van videobanden die een indruk geven van de kandidaten. Video is ook een van de hulpmiddellen van Asian Contact, een stichting die Nederlandse mannen in contact brengt met 'droomvrouwen' uit het Verre Oosten. “Honderden streng geselecteerde en gescreende Filippijnse dames verlangen ernaar om u te ontmoeten”, verzekert een glansfolder. De stichting weet verder nog te melden dat 'de beschikbare dames' een christelijke achtergrond hebben, meestal goed Engels spreken en gewoonlijk 'onbevlekt' het huwelijk ingaan.

Mensen die al langer op dit terrein werkzaam zijn, weten dat er in hun branche veel kaf onder het koren schuilt. Dat zal nog erger worden nu per 1 januari de Raad van Toezicht op deze bedrijfstak wordt opgeheven, zo vermoedt bemiddelaar mr. Annelies Penning. “Het probleem is dat ons beroep onbeschermd is: iedere failliete slager of bouwvakker kan op zijn deur een bord spijkeren waarop staat dat hij aan partnerselectie doet. Dit leidt tot een wildgroei van scharrelaars die snel geld willen verdienen ten koste van anderen.”

Het gaat daarbij om aanzienlijke bedragen. De diensten van Asian Contact kosten de klant (afgezien van de reiskosten naar Manila) 1495 gulden, leden van First Impression betalen het eerste jaar 1500 gulden en veel andere bureaus gaan uit van een percentage van het inkomen: een honorarium dat kan oplopen tot 4 à 5000 gulden. “Op deze manier worden veel mensen uitgebuit”, stelt Joke Pronk, lid van de Raad van Toezicht. “Door van het ene bureau naar het andere te gaan, raken sommigen enorme bedragen kwijt. Huilend van ellende krijg ik ze soms aan de lijn.”

Dergelijke misstanden passen in het patroon. De meeste alleenstaanden zijn er, naar zij zeggen, aan gewend steevast aan het kortste eind te trekken. De bijstandsregeling pakt voor hen ongunstig uit, ze krijgen minder huursubsidie en de vereiste eigen bijdrage voor (bij voorbeeld) gezinszorg is hoger, zo constateert het Platform van Organisaties voor Alleenstaanden (PLOA). Een bron van ergernis vormen vooral de prijzen die touroperators rekenen. Meestal betalen zij een toeslag van 10 tot 20 procent, maar het prijsverschil kan oplopen tot het viervoudige daarvan. “Het verbaast ons erg dat de Nederlandse reiswereld niet van zins is iets aan deze wantoestand te doen”, aldus een woordvoerder van PLOA.

Gelukkig zijn er voldoende alternatieven. De laatste Sologids vermeldt onder meer de Vereniging voor Vrije Wandelaars, Stichting Tineke's Alleenstaanden Reizen en de Vereniging Solokampeerders. Nieuw is een reisclub voor alleenstaanden die zich laten vergezellen door een hond: volgens organisatrice Marleen Goslings het soort partner dat altijd vol aandacht is en zorg draagt voor sociaal contact. De eerste reis gaat rond Kerstmis naar 'hondvriendelijk Tsjechië'.

Wie het dichter bij huis zoekt, kan meedoen aan Irma's Activiteiten (uitwaaien op Terschelling, wandelen in de Edese bossen) of zich aansluiten bij Première, een organisatie voor ongebonden theaterliefhebbers. Initiatiefneemster Annemarie de Raadt omschrijft de leden als extraverte types van HBO- en hoger niveau. Afgaande op de verstrekte informatie is dat laatste bijna overal het geval. Equilibra richt zich op mensen 'van niveau', de vriendenclub Solas mikt wat preciezer op 'middelbaar en hoger niveau' en het Nederlands Contact Centrum zelfs op 'HBO/Acad. of vergelijkbaar denkniveau'. Bij First Impression is opleiding echter niet het enige criterium. “Wij richten ons op de betere beroepen, op mensen die behoorlijk wat voor elkaar hebben gebokst”, zegt office-manager Annemarie van Rijn. “Het bedrag dat men moet betalen, zorgt ervoor dat onze leden een bepaalde maatschappelijke positie innemen.”

De conclusie lijkt duidelijk: in de wereld van de singles moeten mensen met een wat mindere positie zichzelf zien te redden. Ook hier is de tweedeling van de samenleving een feit.