Brussels overleg over Bosnië levert alleen kerstbestand op

BRUSSEL, 23 DEC. Op een kerstbestand na, heeft het vredesoverleg over Bosnië met de twaalf Europese ministers van buitenlandse zaken gisteren weinig resultaten geboekt. Vandaag worden de onderhandelingen met de strijdende partijen voortgezet.

De Europese Unie wil nog voor kerstavond een doorbraak forceren, opdat er in ieder geval vrijdag een beginsel-akkoord kan worden getekend. Maar de stemming was gisteren onder de Europese ministers niet optimistisch. De Duitse minister Kinkel sprak van een “kleine vonk hoop, maar we zijn nog lang niet over de berg”. Minister Kooijmans had na een dag vergaderen niet de indruk dat de strijdende partijen van plan waren vrede te sluiten. “Men speelde de verschillen zoals gebruikelijk tegen elkaar uit.”

Nederland had gisteren voor het eerst een actieve rol in het overleg, dat de Europese Unie eind november op Frans-Duits initiatief weer op gang heeft gebracht. Samen met Duitsland zat Nederland een van de drie bilaterale gesprekken voor, dat met de Bosnische moslims. Kinkel zei dat er nu echt een akkoord moet komen omdat Europa “zo'n engagement niet tot het oneindige kan volhouden”. Eerder deze week dreigde de Franse minister van defensie Léotard al met terugtrekking van de Franse troepen, als een akkoord uitblijft. Ook de Britse minister Hurd heeft bij herhaling laten blijken dat de aanwezigheid van Britse troepen in Bosnië niet eindeloos is.

Op onderdelen kwamen de partijen elkaar gisteren nader, maar eerder gedane toezeggingen werden ook weer ingetrokken. De moslims waren gisteren zeer negatief over de voortgang. De Bosnische premier Silajdzic zei dat 'als alles mislukt' de Europese Unie verplicht is het wapenembargo op te heffen. “Europa heeft ons ontwapend en daarmee volkerenmoord vergemakkelijkt.”

De Franse minister Juppé verdedigde Europa met de woorden dat de Unie “de enige ter wereld is” die probeert om het conflict op te lossen. Juppé vond dat er wel voortgang was geboekt, “alleen te weinig, door de starheid van de partijen”. De Belgische voorzitter, minister Claes, verloor aan het einde van de zitting nog z'n geduld met de leider van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadzic. Claes beschuldigde hem van “onwaardig gedrag” en zei “zelden zo'n voorbeeld van geschiedvervalsing te hebben gezien”. Karadzic had de Europese Unie ervan beschuldigd de ongeveer 1200 Serviërs die in Sarajevo wonen “in gijzeling” te houden.

In Brussel werd gisteren alleen een algemeen kerstbestand gesloten, met een aparte afspraak dat ook de bombardementen op Sarajevo zullen worden gestaakt. Tegelijk hebben de strijdende partijen de humanitaire konvooien en de blauwhelmen vrije doorgang beloofd. Minister Claes presenteerde de overeenstemming tussen de partijen over het recht voor de moslims op 33,3 procent van Bosnië-Herzegowina als een winstpunt. De Serviërs hebben de Kroaten 17,5 procent beloofd. De Bosniërs konden echter niet instemmen met de kaart met een precieze verdeling, die de Serviërs en Kroaten hadden voorbereid. De Bosnische moslims eisen de beschikking over een 'levensvatbaar' territorium. Het Servisch/Kroatische voorstel om de moslim-enclaves in Oost-Bosnië via nauwe corridors met het moslim-gebied te verbinden, voldeed daar niet aan. De moslims zeggen ook dat er niet is voldaan aan de eis van 33,3 procent. Zij willen met name die gebieden terug waarin de etnische zuiveringen zijn uitgevoerd, zodat daar de vluchtelingen naartoe kunnen terugkeren.

Over Sarajevo konden de partijen het ook niet eens worden. Vooral Karadzic verzette zich tegen het voorstel Sarajevo in z'n geheel onder VN-mandaat te stellen. Hij wil Sarajevo opdelen en beschuldigde de Unie ervan de “oorlog aan te jagen” en “een nieuw Beiroet te scheppen”. Over het voorstel Mostar onder beheer van de EU te stellen, ontstond ruzie met de leider van de Bosnische Kroaten, Boban. Deze wilde dat Mostar Kroatisch grondgebied zou worden. Na enige discussie moest Boban daar echter op terugkomen, toen bleek dat de Kroatische leider Tudjman hem niet steunde. Voor de toegang tot de zee voor de moslims lijkt wel een oplossing in de maak. De moslim-leider Izetbegovic stelde voor de soevereiniteit over de kustplaats Neum met de Kroaten te delen, in een 'joint local authority'. Izetbegovic zei Neum als een 'condominium' te willen beschouwen. De Kroatische president Tudjman achtte dat voorstel 'zinloos', maar zei er toch verder over te willen praten.

Het overleg over toegang tot de rivier de Sava bij Brcko werd door de Serviërs geblokkeerd. Zij trokken eerdere concessies in. Ook de heropening van het vliegveld bij Tuzla werd geweigerd, deze keer door Karadzic. Alleen bij de onderhandelingen tussen Tudjman en de Servische president Milosevic over de Kroatische gebieden die door Serviërs zijn bezet, zou er gisteren duidelijk vooruitgang zijn geboekt. De Europese Unie had als voorwaarde gesteld dat beide bevolkingsgroepen een 'modus vivendi' moesten bereiken.

Minister Kooijmans zei na afloop dat de gebrekkige resultaten niet aan één partij in het bijzonder te wijten zijn. “De schuld is vrij eerlijk verdeeld”. In Midden-Bosnië kwamen gisteren, kort voor het van kracht worden van het kerstbestand, 68 mensen om het leven bij de zwaarste gevechten van de afgelopen maanden. De meeste slachtoffers vielen bij een gecoördineerd offensief van moslim-eenheden tegen Kroatische posities in het dal van de rivier de Lasva