Liberaal-Democratische Partij van Zjirinovski: een heldere boodschap maar een vage organisatie; Het bestuur vergadert, maar de Leider beslist

MOSKOU, 22 DEC. In het verveloze trappenhuis schreeuwt een man die zich tsaar Paul de Tweede noemt om een audiëntie. Aan de deur van het partij-appartement belt een vrouw die de hulp van de leider wil inroepen tegen haar huisbaas. Binnen in de nauwe gang wachten vertegenwoordigers van afdelingen uit de Oeral op instructies. En in de modder voor het partijbureau zit de autobus van een Japanse televisieploeg vast. Ondanks hun indrukwekkende gevechtspakken kunnen de portiers de toeloop bij het hoofdkwartier van de Liberaal-Democratische Partij (LDP) van Vladimir Zjirinovski nauwelijks aan.

De nummer één van de partij is inmiddels wereldwijd bekend. Maar wie zijn de kandidaten twee tot en met 66 die volgens voorlopige uitslagen in het Russische parlement zitting nemen namens de ultra-nationalistische LDP? Ze zijn in Rusland goeddeels onbekend. “Maar het zijn allemaal goed opgeleide en weldenkende mensen”, zegt Stanislav Zjebrovski. Hij is nummer zes.

De 51-jarige Zjebrovski was jarenlang hoofd van de afdeling natuurkunde bij de bekende uitgeverij Mir en zijn leidinggevende kwaliteiten komen hem nu, als één van de weinige betaalde krachten van de LDP, goed van pas. Het partijhoofdkwartier is sinds het succes bij de verkiezingen van vorige week namelijk een gekkenhuis. Zjirinovski is na een korte vakantie op bezoek gegaan bij vrienden in Duitsland en Oostenrijk en de enthousiaste maar piepjonge kaderleden die zijn achtergebleven op het secretariaat komen met elke vraag bij 'oude rot' Zjebrovski.

En dan zijn er natuurlijk ook nog de nieuwe leden, die elke winnende partij nu eenmaal aantrekt. Zjebrovski loopt de stapel aanmeldingen van vandaag even door: een officier uit het leger, een directeur van een bedrijf, een chauffeur, een jurist, een technicus en nog enkel tientallen andere “fatsoenlijke mensen uit alle geledingen van de maatschappij”, zoals Zjebrovski zegt. Ze willen allemaal van alles weten en de autobiografie van Zjirinovski, De laatste mars op het zuiden, moet dan ook in herdruk.

Zjebrovski zelf heeft de Leider - zoals Zjirinovski binnen zijn partij wordt aangeduid - in 1983 als collega bij de uitgeverij leren kennen. Vanaf dat moment heeft hij hem gevolgd. En sinds de oprichting van de partij in 1990 fungeert Zjebrovski na Zjirinovski als 'ideoloog', een functie die hij goed kan combineren met het hoofdredacteurschap van de partijkrant Zjirinovski's Waarheid. Nu de partij zich met 23 procent van de stemmen de populairste van Rusland mag noemden, is Zjebrovski naar voren geschoven als kandidaat-minister van Financiën en/of Economische Zaken.

Kandidaat-premier van de LDP is Aleksandr Vengerovski, een veertigjarige computerspecialist die naar eigen zeggen in een geheim onderzoeksinstituut van het ministerie van defensie heeft gewerkt. Schaduw-minister van veiligheid is de 32-jarige Sergej Abeltsev, een voormalige officier van de militaire inlichtingendienst. Viktor Kobolev wil wel het ministerie voor zware industrie wel gaan leiden, waar hij als docent ambtenaren heeft opgeleid. Allen zijn al vanaf de oprichting van de partij medewerkers van Zjirinovski.

Over het programma van de LDP heeft lijstrekker Zjirinovski de afgelopen weken al veel gezegd en zegt hij elke dag nog meer. Voor de overgang naar een kapitalistische democratie heeft Rusland een paar jaar totalitair bewind nodig. De Russische minderheden in de voormalige Sovjet-republieken moeten worden beschermd. De ontwikkelingshulp moet worden gestopt - al wil hij voor Servië en Irak een uitzondering maken -, de wapenexport dient vergroot en de misdaad bestreden te worden.

Maar over de partij zelf zijn Zjirinovski en zijn medewerkers minder mededeelzaam. Hoewel het Front National (FN) van Jean-Marie Le Pen vorige week een gelukstelegram heeft gestuurd en de Duitse Volksunie (DVU) van Gerhard Frey Zjirinovski gisteren in München heeft ontvangen, ontkent partij-ideoloog en -journalist Zjebrovski bijvoorbeeld dat er contacten bestaan met deze extreem-rechtse groepen in het buitenland.

De waas van geheimzinnigheid die over de partij hangt - en die deels voortkomt uit drie jaar lacherigheid van de concurrentie en de media - heeft na het plotselinge succes van “die clown” geleid tot nogal wilde speculaties. Een groep psychologen belegde deze week een persconferentie om de partij ervan te beschuldigen dat ze de kiezers via de televisie had gehypnotiseerd. Zjirinovski zou daarvoor de kracht hebben gekregen van de nummer tien van zijn lijst, de hypnotiseur Anatoli Kasjpirovski, die in 1989 furore maakte met zijn wonderbaarlijke televisieshows. “Dit is de eerste keer in de geschiedenis van de mensheid dat dit is gebeurd. Het is gevaarlijk. De volgende stap is dat hij de hele maatschappij hypnotiseert”, zo zei de man die de psychologen-bijeenkomst had georganiseerd, zakenman en miljonair Konstantin Borovoi.

Borovoi zelf heeft het niet meegezeten bij de verkiezingen. Eerst had zijn Partij voor Economische Vrijheid niet het voor deelname vereiste aantal handtekeningen opgehaald, vervolgens werd Borovoi als onafhankelijke kandidaat in zijn district verslagen door de oud-kampioen gewichtheffen Joeri Vlasov. De centrale verkiezingscommissie heeft inmiddels laten weten dat ze de beschuldiging van hypnose niet zal laten onderzoeken.

Een hardnekkiger gerucht is dat Zjirinovski's partij in het geheim wordt gesteund door de KGB. De historicus Valeri Solovej, onderzoeker naar nationalistische- en communistische partijen bij de Gorbatsjov-stichting, is daarvan zelfs overtuigd. Bewijzen ontbreken maar aanwijzingen zijn er volop, zegt Solovej.

Hoewel Zjirinovski noch zijn ouders lid waren van de Communistische Partij, kon hij studeren aan het prestigieuze instituut voor Aziatische en Afrikaanse studies in Moskou. Hij mocht als vertaler naar Turkije, waar hij ook nog werd gearresteerd wegens het verspreiden van communistische propaganda. Hij diende twee jaar als officier in het leger en hij werkte in de internationale afdeling van de officiële vredesbeweging. Het zijn betrekkingen waarbij de KGB gewoonlijk een oogje in het zeil hield.

Eind jaren tachtig kon Zjirinovski zich eerst ongestoord bemoeien met de Burgerunie, de eerste losse groep politici en intellectuelen die ijverden voor verdergaande democratisering. Daarna met Sjalom, een nieuwe organisatie voor Joodse Russen. Vervolgens kon hij, zelfs onder grote aandacht van de communistische pers, in maart 1990 de eerste officiële oppositie-partij oprichten. Na een half jaar verzette mede-oprichter Vladimir Bogatsjev zich tegen Zjirinovski's, weer wegens 'pro-communistische activiteiten', hetgeen Bogatsjev met ontzegging van zijn lidmaatschap moest bekopen.

Zjirinovski mocht in het voorjaar van 1991 meedoen aan de presidentsverkiezingen, hoewel hij onvoldoende handtekeningen had opgehaald. In augustus 1991 steunde de partij de staatsgreep tegen Gorbatsjov. En nu, tijdens de campagne voor de parlementsverkiezingen, zou Zjirinovski van alle kandidaten het meest op de televisie zijn geweest.

Kortom, zonder steun van bovenaf zou het Zjirinovski's partij nooit zo voor de wind hebben kunnen gaan, meent Solovej. De KGB heeft volgens hem “met de LDP een schijnoppositie willen creëeren om de echte democratische hervormers dwars te zitten en de macht aan zichzelf te houden”. Zjirinovski zelf zou vooral uit zijn op leiderschap, en minder hechten aan de partij of ideologie waarmee hij Leider zou kunnen worden.

Op het hoofdkwartier van de LDP doet partij-ideoloog Zjebrovski die beschuldigingen allemaal af als “jaloezie”. Dat de oprichting van de partij in 1990 op de voorpagina van de Pravda verscheen, was eenvoudig omdat het de eerste niet-communistische partij in zeventig jaar betrof. Zjirninovski mocht ondanks onvoldoende handtekeningen meedoen aan de verkiezingen omdat het toenmalige parlement hem een ongevaarlijke gek vond, is zijn overtuiging. En wat betreft de televisietijd tijdens de laatste campagne: van belang is slechts dat zijn partij van dat medium het meest efficiënt gebruik heeft gemaakt. “Wij hebben nu eenmaal een heldere boodschap en wij hebben Zjirinovski”, verklaart hij.

Wel zegt Zjebrovski dat zijn partij na de communisten als de best georganiseerde in het land mag worden beschouwd. Dat is volgens hem ook niet zo verbazingwekkend, want de hervormingsgezinde blokken zijn slechts vlak voor de verkiezingen opgericht en missen daarom elke basis. Hij wijst bij die laatste zin op de tientallen vlaggetjes in de wandkaart achter hem: elk vlaggetje is een 'afdeling' van de partij, met in totaal 80.000 leden. Helaas zijn de activisten nog niet tot veel meer in staat dan het organiseren van een vergadering, zegt hij, maar aan een verhoogde organisatiegraad wordt nu met voorrang gewerkt.

Maar de belangrijkste factor in de organisatie en het succes van de partij is volgens de ideoloog toch de persoon van de leider. Het partijbestuur vergadert, de leden denken mee, maar voorzitter Vladimir Wolfovitsj Zjirinovski beslist. “Op die manier is verdeeldheid is uitgesloten.”