Japanse minister ontslaat voor het eerst bureaucraat

TOKIO, 22 DEC. Voor het eerst is in Japan een topambtenaar de laan uitgestuurd op last van zijn minister, Hiroshi Kumagai. Daarmee is de vaste rolverdeling tussen politici en bureaucraten, waarbij de laatsten al veertig jaar de lakens uitdelen, verbroken, met mogelijk grote gevolgen voor de Japanse politieke cultuur.

Nog deze week zal de betrokkene, die directeur-generaal industriepolitiek is op het ministerie van internationale handel en industrie, aftreden. Tegen zijn zin. Dat heeft hij vandaag meegedeeld op een persconferentie.

Aanleiding voor de affaire, die sensatie is in Japan, is de bevordering van een van de ambtenaren op het departement vlak voor deze zich verkiesbaar stelde voor het Lagerhuis. In de Japanse bureaucratie is dat praktijk om de kansen van de kandidaat zo groot mogelijk te maken. Veel leden van het parlement zijn dan ook voormalige bureaucraten. Zij onderhouden hechte relaties met hun oud-collega's, meestal jaargenoten van dezelfde topuniversiteiten - een van de armen van de ijzeren driehoek, die premier Morihiro Hosokawa bij zijn aantreden in augustus zei te willen vernietigen.

Kumagai, lid van dezelfde partij als sterke man en architect van het kabinet Ichiro Ozawa, zei vandaag op zijn persconferentie dat er geen geschreven regels bestaan die de promotie door de topambtenaar verbieden. “Maar als u mij vraagt of het correct of incorrect is, zeg ik incorrect.”

In de Japanse media is meteen gezinspeeld op rol van Ozawa, die herhaaldelijk heeft verklaard dat hij een eind wil maken aan de oppermacht van de bureaucratie.

Op de ministeries in Tokio is grote commotie ontstaan over het ingrijpen van de minister. Op het betrokken ministerie hebben dertien solidaire ambtenaren hun ontslag ingediend, dat vervolgens door de ambtelijke top is geweigerd. Ambtenaren zeggen dat ze zich door de handelwijze van de betrokken minister niet meer veilig weten en dat de politiek voortaan in Japan de dienst zal uitmaken.

Premier Hosokawa probeerde gisteren olie op de golven te gooien. Hij noemde de affaire een interne aangelegenheid van het ministerie. De betrokken minister, wel als het brein beschouwd achter Ichiro Ozawa, is zelf oud-ambtenaar van het ministerie, waar hij dan ook zijn eigen achterban zou hebben.

Wat de partij van hem en Ozawa vooral zou steken is dat de bevorderde ambtenaar een zoon is van de voormalige hoogste ambtenaar, vergelijkbaar met een secretaris-generaal, die voor zijn zoon zou hebben gepleit. Het heeft niet geholpen. De zoon verloor de verkiezingen voor het Lagerhuis.