De wereld van een meisje in Vietnam

L'odeur de la papaye verte (Mui du du xanh). Regie: Tran Anh Hung. Met: Tran Nu Yên-Khê, Lu Man San, Truong Thi Lôc. In: Amsterdam, De Uitkijk; Rotterdam, Lantaren/Venster; Utrecht, Springhaver.

Voor zijn eerste lange speelfilm L'odeur de la papaye verte (Mui du du xanh) won de 30-jarige Vietnamese regisseur Tran Anh Hung, die al sinds 1974 in Frankrijk woont, dit jaar in Cannes de Gouden Camera voor het beste debuut. Sommige filmbladen betuigden hun bijval en vergeleken Tran nu eens met de jonge Satyajit Ray, die ook subtiel de wereld van een kind met die van de volwassenen vergeleek, dan weer met de stille observaties door Hou Hsiao-hsien van een traditioneel familieleven in het Verre Oosten.

De steriele kunstmatigheid van Trans film lijkt die liefhebbers van L'odeur de la papaye verte niet te hinderen. Na een mislukte poging van de regisseur en zijn Franse producent om de opnamen in Vietnam te realiseren, kozen zij toch voor de totale reconstructie van Saigon in een Franse studio met gebruikmaking van niet-professionele Frans-Vietnamese acteurs, die soms hun moedertaal niet eens meer machtig waren.

Het resultaat is even stijlvol als rigide. Uit de meest subtiele gebaren en symbolen moet de kijker het verhaal reconstrueren over een tienjarig meisje dat in 1951 als dienstmeid naar een rijke familie gestuurd wordt en dat tien jaar later de liefde weet te winnen van een oudere pianist. Het thema lijkt, behalve een reconstructie van beelden, geluiden en geuren, vooral de onderdanige rol van de Vietnamese vrouw, die zichzelf uitsluitend definieert in relatie tot haar heer en meester.

Opvallend is de keuze van Tran om de handeling volledig te beperken tot de wereld van de autochtone Vietnamezen. De koloniale oorlog is slechts aanwezig als een verre echo, de dominantie van de Europese kolonisator blijft zelfs helemaal buiten het bestek van dit verhaal.

Theoretisch verdient deze proustiaanse stijloefening de nodige bewondering, maar de film stelt hoge eisen aan de concentratie en het uithoudingsvermogen van de kijker. Het lukte mij op geen enkele manier contact te krijgen met de hoofdpersonen en ik keek ernaar als een exotische wandschildering, hermetisch en immobiel.