Vliegramp in Faro herdacht met stille wake in basiliek

LAREN, 21 DEC. In de st.Jansbasiliek in Laren hangen schilderijen ten toon die zijn gemaakt door overlevenden van de Faro-ramp. Het is vandaag precies een jaar geleden dat de Nederlandse DC-10 van Martinair 'Anthony Ruys' in Faro verongelukte. Vandaag herdenken overlevenden, nabestaanden en andere betrokkenen met een vijf uur durende stille wake in de st. Janskerk de ramp. Enkele andere nabestaanden hebben vanmorgen in Portugal bloemen gelegd bij de landingsbaan waar de DC-10 in brand vloog.

Aan boord van het vliegtuig dat in Faro tijdens de landing in tweeën brak en neerstortte, bevonden zich 327 voornamelijk Nederlandse passagiers en dertien bemanningsleden. De meesten waren vakantiegangers die de Portugese Algarve de kerstdagen wilden vieren. Bij het ongeluk kwamen 56 mensen om en raakten 93 gewond.

De overlevenden die in de kerk bijeenkomen betonen zich vooral vermoeid. “Je hebt pas rust als het onderzoek is afgerond. Dan begint de acceptatie”, verzucht een slachtoffer. Ze zijn niet gelukkig met dee aandacht van de media. In kerk verstoren TV-ploegen de rust. Een vrouw legt met haar een bloem neer, hardnekkig gevolgd door een cameraman. Haar dochter blijft achter, want ze kan er niet langs.

De door Martinair beloofde nazorg - “de hand op de schouder” - laat te wensen over, vindt R. Sötemann, voorzitter van de Anthony Ruysstichting die opkomt voor de belangen van de slachtoffers en nabestaanden. “Martinair maakt alleen maar brokken. In plaats van een traumatoloog maken ze gebruik van ondeskundige mensen. Ze hadden de nazorg moeten uitbesteden aan professionele hulpinstanties.”

U. Buys, woordvoerder voor Martinair, noemt het op zijn beurt een “ongelukkige zaak” dat een “kleine groep meent alsmaar kritiek te moeten hebben”. Volgens Buys heeft Martinair alles gedaan wat binnen de mogelijkheden lag. “Maar we zijn een vliegbedrijf en geen psychiater.” Een jaar lang zijn er twee medewerkers ingezet om de slachtoffers telefonisch te kunnen bijstaan. Sinds een week zijn er “voor de moeilijke dagen van kerst en één jaar later” twee psychologen aan het team toegevoegd, aldus Buys.

Over de oorzaak van de ramp bestaat nog altijd onenigheid. Twee dagen na de ramp verklaarde president-directeur M. Schröder van Martinair op een persconferentie dat het ongeluk was te wijten aan een microburst. Zo'n plotselinge windvlaag drukt het toestel als het ware naar beneden terwijl vlak boven de grond harde windstoten uiteen waaieren in allerlei richtingen. Het toestel wordt dan praktisch onbestuurbaar. Deze uitspraak werd door deskundigen bestempeld als “voorbarig” en “prematuur”.

In maart kwam het Portugese persbureau 'Lusa' met het nogal opzienbarende bericht dat de gezagvoerder van de zijn co-piloot in het zware weer had laten vliegen om hem 'meer ervaring te laten opdoen'. Desgevraagd bevestigde Schröder tegenover NRC Handelsblad dat de co-piloot het toestel bestuurde. De meeste chartermaatschappijen hanteren de regel dat uitsluitend de captain start en landt. “Wij hebben jaren geleden besloten om dit anders te doen. De co-piloot moet hetzelfde kunnen als de gezagvoerder, dezelfde kwalificaties hebben”, aldus Schröder.

De Portugese onderzoekers kwamen met hun mededelingen nadat ze de flight-data-recorder hadden bekeken en de cockpit-voice-recorder afgeluisterd. Daaruit zou zijn gebleken dat de bemanning pas op het laatste ogenblik bemerkte dat het vliegtuig naast de landingsbaan hing. De ervaren gezagvoerder gaf zijn co-piloot nog de opdracht: 'go round', om een doorstart te maken, maar het toestel zou hiervoor al te weinig snelheid hebben gehad.

In november werd in de media gespeculeerd over onjuist gebruik van de automatische gastoevoer die de snelheid van het vliegtuig beinvloedt. Sommige deskundigen in de luchtvaart menen dat piloten onder zware weersomstandigheden, zoals destijds op het vliegveld van Faro heersten, moeten overgaan op handbediening. Anderen noemen dat onzin. De directie van luchtvaartmaatschappij Martinair zegt dat de verkeersleiding op het Portugese vliegveld de bemanning in de DC-10 niet de juiste informatie over het bijzonder slechte weer heeft verschaft.

De luchtvaartautoriteiten in Lissabon verwachten in maart 1994 een voorlopig onderzoeksrapport gereed te hebben. Als alle betrokkenen daarop commentaar hebben geven zal in juli of augustus het definitieve verslag verschijnen. Vanuit Nederland is enkele malen aangedrongen op spoed, maar de Portugezen beschikten tot voor kort nog niet over enkele belangrijke deelrapporten. Zo moesten de Amerikaanse luchtvaartautoriteiten hun gegevens nog verzamelen en ook de brandweer van de luchthaven had de noodzakelijke informatie niet compleet.