'Uitstekende kandidaat' Pronk behoefde meer politieke steun

NEW YORK, 21 DEC. “Iemand die deze baan neemt heeft een sterk politiek draagvlak nodig om iets te kunnen uitrichten”, aldus een VN-functionaris gisteren over de functie van onder-secretaris-generaal voor humanitaire aangelegenheden van de Verenigde Naties.

De Nederlandse minister Pronk was voor secretaris-generaal Boutros Boutros-Ghali de eerste keus voor die functie. Pronk bedankte eergisteren voor de post omdat hij zijns inziens niet de armslag had om de hulpverlening effectief te laten verlopen. Dat was zijn conclusie na gesprekken eind vorige week op het VN-hoofdkwartier in New York met de secretaris-generaal (SG) en met de huidige onder-secretaris-generaal van het Department of Humanitarian Affairs (DHA), de Zweed Eliasson.

Een VN-woordvoerder deelde gisteren mee dat naar verwachting begin januari de opvolger voor Eliasson bekend zal zijn. Voor de post heeft de secretaris-generaal naast Pronk vijf andere kandidaten op zijn lijstje staan, aldus ingewijden.

Het DHA is in maart 1992 gecreëerd om de coördinatie van humanitaire noodhulp door de VN te bevorderen. Het DHA kwam in de plaats van vier bestaande noodhulpafdelingen binnen de VN.

Eliasson moest als onder-secretaris-generaal manoeuvreren tussen twee kolossale VN-lichamen, de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) en de United Nations Children's Fund (UNICEF). Het budget van 50 miljoen dollar vond hij te weinig en Eliasson heeft met zoveel woorden laten weten te weinig steun te hebben van de SG. “De SG moet tegen iedereen uitdrukkelijk laten weten: dit is mijn man”, aldus een insider. “Dat heeft hij nooit gedaan omdat hij het zich politiek kennelijk niet kan permitteren.”

Beide onafhankelijke hulporganisaties zijn voor hun fondswerving niet afhankelijk van besluiten in New York of Genève maar regelen hun financiering zelf met de afzonderlijke lidstaten of, voor een klein deel, via andere inkomsten. “Beide organisaties zijn al zo oud als de VN en kregen hun financiële onafhankelijkheid omdat ze in principe a-politiek zijn”, aldus een VN-functionaris. “Dat was in 1945. Nu zijn ze volkomen gepolitiseerd.”

Aan het hoofd van UNICEF staat de Amerikaan Jim P. Grant, die door zijn nationaliteit genoeg politieke en financiële steun heeft om een eigen koers te kunnen varen. Hetzelfde geldt in feite voor de UNHCR, die door de Japanse Sadako Ogata wordt geleid. De twee organisaties zijn onafhankelijk “maar wij werken in het veld natuurlijk wel met elkaar samen”, aldus een UNHCR-woordvoerder.

Kritiek op onder meer deze hulpfondsen geldt de verspilling bij de hulpverlening, de gebrekkige samenwerking - niet alleen met elkaar maar ook met andere (deel)organisaties - en het najagen van prestigeprojecten omdat die voor de eigen fondsverwerving belangrijk zijn. Pronk was in zijn hoedanigheid van rapporteur een van de meest openhartige critici. Het zou een van de redenen zijn dat Pronk en Boutros-Ghali het goed met elkaar kunnen vinden.

De UNHCR is door burgeroorlogen de laatste jaren enorm hard gegroeid en kent nu een jaarbudget van 1,3 miljard dollar. Een woordvoerder zegt dat de organisatie met ongeveer 20 miljoen vluchtelingen te maken heeft. Sterk is de aanwezigheid in Bosnië, Somalië, Cambodja en Mozambique. Volgens de woordvoerder is er een goede samenwerking met de onder-secretaris-generaal van het DHA, “al zijn ze daar eigenlijk pas net begonnen”. Het DHA en de UNHCR werken op het gebied van de hulpverlening samen in Georgië.

“Pronk was een uitstekende kandidaat voor de functie maar het ontbreekt hem aan de politieke steun en wellicht ook de onvoorwaardelijke steun van de SG”, aldus een insider. “Wat dat betreft heeft hij ongeveer hetzelfde profiel als zijn voorganger Eliasson. Net als hij is hij afkomstig uit een klein Noordeuropees land.”