Uitstapje naar New York

DE SOLLICITATIENOTA van Jan Pronk voor de functie van ondersecretaris-generaal voor humanitaire zaken bij de Verenigde Naties telt 170 pagina's en is getiteld 'Een wereld in geschil'. Deze nota, uitgebracht op Prinsjesdag en zonder kritiek door de Kamer aanvaard, verlegt de grenzen van de traditionele ontwikkelingshulp naar 'het vraagstuk van orde en wanorde in de wereld'. Pronk verbreedt ontwikkelingssamenwerking tot het terrein van veiligheidsbeleid en verklaart dat het moet bijdragen aan conflictbeheersing, conflictoplossing, systeemtransformatie, kanalisering van migratie en strijd tegen milieudegradatie. Het ontwikkelingsbeleid, nog steeds volgens Een wereld in geschil, bestaat uit “de bevordering van de samenhang van de wereld, althans het helpen tegengaan van verbrokkeling en wanorde”.

Het verzoek van VN-secretaris-generaal Boutros Ghali aan Pronk om in New York langs te komen voor een gesprek over een topfunctie bij de humanitaire hulpverlening van de Verenigde Naties, lag dan ook zeer voor de hand. Pronks geloofsbrieven inzake ontwikkelingssamenwerking zijn bekend en in het regionale quota-systeem dat de VN hanteren voor de toekenning van hoge posten was een vacature voor iemand uit Noordwest-Europa. Uitgerust als generaal in oorlogstijd had Pronk zich nog onlangs in Bosnië en Soedan persoonlijk op de hoogte gesteld van de VN-hulpinspanningen in conflictgebieden. Zonder prijzige lobby leek Nederland onverwachts een internationale positie in de wacht te kunnen slepen voor een kandidaat met onmiskenbaar missionaire kwaliteiten.

PRONK HEEFT evenwel voor de eer bedankt. De partij roept, de verkiezingen naderen, de armslag als internationaal ambtenaar bij de Verenigde Naties viel tegen en de ruimte om invloed uit te oefenen is kennelijk groter als politicus in Nederland. Pronk blijft dus. Dat is jammer en het is verhelderend.

In de eerste plaats werpt het licht op de bureaucratie die Verenigde Naties heet. Dat is op zichzelf geen nieuws, maar het is niet gering als een wereldverbeteraar besluit dat hij vanuit Den Haag meer kan betekenen dan vanuit het VN-hoofdkwartier aan de rivier de Hudson. In de tweede plaats heeft Boutros Ghali kennelijk niet willen instemmen met de wensen van Pronk ten aanzien van financiële middelen en bevoegdheden. Het overkomt Pronk in Nederland niet vaak dat hij zijn zin niet krijgt.

DE AFWIJZING van de functie bij de VN betekent dat Pronk in de Nederlandse politiek actief blijft. De PvdA is natuurlijk verheugd dat hij als stemmentrekker voor het activistische deel van het electoraat hoog op de lijst staat. En dan? Wat gaat Pronk na de verkiezingen doen? Als de PvdA in de volgende regering komt, kan iemand die een tweede internationale carrière laat schieten, moeilijk gepasseerd worden in de kabinetsformatie. Op grond van de nota 'Een wereld in geschil' moet ontwikkelingssamenwerking versterkt worden met elementen van Buitenlandse Zaken, Defensie, VROM, WVC en Economische Zaken. Een superministerie van internationale conflicten, derhalve, met Pronk als minister? Maar wat te doen als het CDA ontwikkelingssamenwerking in afgeslankte vorm voor zich opeist - op welk ministerie zal Pronk zijn tomeloze energie dan storten? Het heeft er alle schijn van dat het vruchteloze beraad tussen Pronk en Boutros Ghali vooral voor de komende kabinetsformateur verregaande gevolgen heeft.