Roemenie; Verenigd in verontwaardiging

De Roemenen zijn even één: heel het land is verenigd in verontwaardiging, sinds onlangs in Tiraspol, de hoofdstad van de separatistische republiek Transnistrië, de Moldavische nationalist Ilie Ilascu ter dood werd veroordeeld.

Transnistrië is het gebied op de linkeroever van de Dnjestr, dat zich onder leiding van orthodoxe communisten heeft losgemaakt van de voormalige Sovjet-republiek Moldavië. In het gebied heerst na de felle oorlog tussen de separatisten - leden van de Russische minderheid in Moldavië - en het Moldavische leger een hoogst gewapende vrede. Binnen de afgescheiden republiek wordt de dienst uitgemaakt door het Veertiende Russische Leger, dat zich nauwelijks nog iets gelegen laat liggen aan de directieven uit Moskou.

Ilascu, lid van het nationalistische Volksfront in Moldavië, werd met vijf andere Moldavische nationalisten veroordeeld wegens “terrorisme”; ze zouden tijdens de oorlog tussen de separatisten en de Moldaviërs een politieman hebben gedood. Ilascu kreeg de doodstraf, de anderen gevangenisstraffen van twee tot vijftien jaar. De Russische anti-stalinistische beweging Memorial concludeerde na een onderzoek dat er nogal wat aan te merken was op het proces: de vonnissen zijn, zo liet Memorial weten, politiek geinspireerd. De verdachten zijn vaak verhoord buiten de aanwezigheid van hun advocaat, ze zijn mishandeld, hun verdedigers zijn bedreigd, ze kregen geen recht op hoger beroep, het bewijsmateriaal was onvolledig en getuigenverklaringen waren met elkaar in strijd.

President Jeltsin heeft de leiding van Transnistrië - niet zijn beste vrienden overigens - gevraagd Ilascu aan de Moldavische autoriteiten over te dragen, een verzoek waarop niet is ingegaan.

Het doodvonnis van Tiraspol heeft tot protesten van internationale mensenrechtenorganisaties en van instanties als de Raad van Europa geleid. Maar nergens is de commotie zo groot als in Moldaviës buurland Roemenië, waar de toch al grote solidariteit met de Roemeens sprekende Moldaviërs een enorme stimulans kreeg. Ilascu werd op slag een nationale held. Want hier, zo vond de politicus Emil Tocaci, was niet Ilascu veroordeeld, hier was de Roemeense natie veroordeeld, en wel, zoals zijn collega Radu Baltazar zei, door “een bende gangsters”, in “een criminele farce”.

Iedereen, van president Iliescu tot ex-koning Michael, van de Roemeens-orthodoxe kerk tot de vakbonden en mensenrechtsorganisaties, keerde zich unaniem tegen het vonnis tegen Ilascu, “een Roemeense patriot, veroordeeld in een illegale republiek”. Het Roemeense parlement brandmerkte de uitspraak van Tiraspol als barbaars, in strijd met de mensenrechten, in strijd met de internationale rechtsregels en in strijd met de wet. President Iliescu riep “alle staatshoofden ter wereld” op voor Ilascu op te komen, het parlement richte zich tot “alle parlementen ter wereld” en de Roemeense VN-ambassadeur legde de Veiligheidsraad de zaak voor. De Boerenpartij richtte een aparte oproep tot “belangrijke politici met macht” (onder wie de Nederlandse premier Lubbers).

Het vonnis van Tiraspol heeft de latente anti-Russische gevoelens onder de Roemenen zó aangewakkerd dat de Russische minister van defensie Pavel Gratsjov zijn voor deze week geplande bezoek aan Boekarest heeft afgezegd. Bij de Russische ambassade in Boekarest is sinds eind vorige week dagelijks betoogd en de Russische ambassadeur, Jevgeni Ostrovenko, heeft zich beklaagd over “de psychologische druk, de beledigingen en de bedreigingen” waaraan het personeel van de ambassade is blootgesteld, inclusief de onophoudelijke claxonconcerten van passerende automobilisten: “Toeter voor Ilascu” staat dan ook op een bord dat bij de ambassade permanent wordt opgehouden door demonstranten. Er wordt in Roemenië krachtig gepleit voor een blokkade van de handel met Rusland, want het Veertiende Leger is tenslotte de belangrijkste steunpilaar van “de denkbeeldige republiek Transnistrië”. Helaas, zo voegde Ostrovenko daaraan toe, hebben die demonstraties weinig zin omdat “de invloed van Rusland op beslissingen in Tiraspol beperkt is”.

Ilascu figureert dagelijks op de voorpagina's van de Roemeense bladen. Zijn 'politieke testament' is al herhaaldelijk op de Roemeense televisie voorgelezen. De burgemeester van Boekarest heeft laten weten dat de brede Kiseleff-boulevard waaraan de Russische ambassade is gelegen, zal worden omgedoopt tot Ilie Ilascu-boulevard en de veroordeelde Moldaviër is inmiddels ereburger van een tiental Roemeense steden en ere-hoofdredacteur van diverse Roemeense kranten. De 'Vereniging van Revolutionairen van 1989' heeft zelfs voorgesteld hem als kandidaat bij de volgende Roemeense presidentsverkiezingen te maken - aan de vorige nam tenslotte ook een Moldaviër deel. Studenten zijn in staking gedaan, er wordt geld ingezameld en een aantal Roemenen heeft zich inmiddels aangeboden om de plaats van Ilascu voor het vuurpeloton in te nemen.

Algemeen wordt in Boekarest (en in de Moldavische hoofdstad Chisinau) aangenomen dat het doodvonnis in Tiraspol mede is geveld om de Moldavische regering tot concessies in het conflict met Transnistrië te dwingen. Die concessies komen er niet, zo wordt even algemeen gezegd, maar de Roemenen hebben de hoop nog niet opgegeven.