Portret van een meedogenloze Chinese dictator

Timewatch: Chairman Mao - The Last Emperor, BBC2, 22.30-23.30u. Volgende week maandag, 27 december, wordt de documentaire door de VPRO uitgezonden onder de titel 'The secret life of Chairman Mao', Ned.3, 20.52-21.52u.

Ondanks de dreigende geluiden uit China zendt de BBC vanavond een Timewatch-documentaire uit over Mao Zedong. Dat klinkt moedig in een periode, waarin Groot Brittannië tegen de wil van Peking probeert de democratie in Hong Kong in te voeren voordat China daar in 1997 de macht overneemt. De relatie tussen de twee landen is daardoor al slecht. Dat de Britse ambassadeur in China uitlegde dat zijn regering geen invloed heeft op de omroep, doet niet terzake en is bovendien niet helemaal waar. Nee, de Britse regering weet heel goed dat de Chinezen na de machtsovername gewoon hun eigen weg zullen gaan, hoeveel democratie dan in Hong Kong ook is geïntroduceerd. Het heeft dus geen enkele zin om te eisen dat de BBC de omstreden documentaire van het scherm haalt.

Chairman Mao - The Last Emperor bevat inderdaad controversiële gegevens over de man die door de Chinezen nog altijd als de Grote Roerganger wordt gezien. In het Westen zijn we eraan gewend dat onze leiders van hun voetstukken worden gehaald, maar voor de Chinezen blijven de geschiedenismakers heilig. Het programma biedt een fascinerende kijk op de Chinese leider, niet zozeer als rechtlijnig communist, maar als absolute dictator - één uit een lange rij meedogenloze heersers, en geharder in de leer dan Marx of Lenin.

In zijn jeugd was Mao ongetwijfeld een dapper visionair, die de boeren ten strijde opriep tegen de grondeigenaren en de oorlogszuchtige leiders uit die tijd. In 1949 kwam hij aan de macht en hij regeerde tot zijn dood in 1976. De revolutie en het vertrek van Tsjang Kai Tsjek werden aanvankelijk met optimisme begroet, maar tijdens de volgende 25 jaren heeft Mao zijn land bijna vernietigd. Zijn loopbaan wordt samengevat door de voormalige Britse ambassadeur sir Percy Cradock, die zegt: “Mao was een revolutionair, een visionair, een dogmaticus, een tiran en uiteindelijk een monster.”

Dat Mao geen oppositie duldde, was bekend. Dat zijn Revolutionaire Garde een voorliefde had voor kannibalisme, is schokkend. Mao, de grote propagandist van het gezin, gebruikte zijn macht om aan jonge meisjes te komen. Hij was dik en had een wrat op zijn kin, maar toch zegt dr. Li Zhisui, zijn lijfarts, dat de meisjes “het als een eer beschouwden seks met Mao te hebben.” De goede dokter vertelt verder dat Mao tot op hoge leeftijd orgiën hield met groepjes meisjes. Anderen vertellen over de belediging die de Russische president Chroestsjow tijdens zijn bezoek aan China moest ondergaan: Mao stond erop dat ze elkaar in zwembroek zouden ontmoeten.

De documentaire laat zien dat de 'keizer' een briljant manipulerend strateeg was. Zelfs de beroemde foto van een zwemmende Mao in de Yangtse-rivier was bedrog. Volgens dr. Li werd Mao drijvende gehouden door zijn dikke buik en voortbewogen door de snelle stroom.