Palinckx: 'hard werken om iets goed rommelig te krijgen'; Big Band brengt Nieuwe Muziek

Op initiatief van Bert Palinckx maakt de nieuwe Big Band Nieuwe Muziek de komende weken een tournee langs de Nederlandse jazz-podia. Op het programma staan zeven speciaal voor de nieuwe groep gecomponeerde stukken, onder andere van Jacques Palinckx. De componisten hebben zich laten inspireren door muziek van Beethoven, Pink Floyd en John Zorn.

Palinckx & Guests: LLLLIVVVVVE!!!! (VONK 4). Distributie: Lowlands, Jaak Blockxstraat 15, B-2640 Mortsel (België).

Stranger than... Paranoia 24 t/m 31/12 Paradox, Tilburg, met op 26/12 het duo Jacques Palinckx/René van Barneveld, 27/12 het trio Palinckx/Van Kemenade/Palinckx en op 30/12 de Big Band Nieuwe Muziek. Dit laatste project met behalve Anachronisme 1 ook stukken van o.a. Hans Sparla, Jeroen van Vliet en Franc Crijns wordt vervolgens uitgevoerd: 3/1 Wilhelmina, Eindhoven, 13/1 Paradox, Tilburg, 14/1 Plus Etage Baarle Nassau, 15/1 BIMhuis, Amsterdam, 20/1 Boulevard, Breda, 23/1 Azijnfabriek, Den Bosch.

“Als je de naam wegdenkt is het net of het over Palinckx gaat, zei mijn broer Bert laatst bij het lezen van een stukje over de overleden Frank Zappa. En dat klopt: afgezien van het cabaret-achtige gebruiken we precies dezelfde ingrediënten. Wat me aan Zappa altijd erg beviel, was hoe hij een plaat in elkaar zette. Niet als imitatie van een optreden maar als een autonoom werkstuk waarvoor allerlei stukjes werden bewerkt en aan elkaar geplakt.

“Een live-opname integraal op de plaat, dat werkt vaak niet goed, je kunt er achteraf veel meer van maken. Toch hebben mensen vaak een overdreven voorstelling van wat ik thuis allemaal afknutsel. Veel wat lijkt op studio-manipulatie is gewoon tijdens een optreden zo vastgelegd. Ik speel vaak gitaar met mijn rechterhand, terwijl ik met de linker mijn ghetto blaster bedien.”

De uiterst handige gitarist Jacques Palinckx (Tilburg, 1959) werd opgeleid in de beeldende kunst maar raakte al snel verzeild in de muziek. In '84 maakte hij de lp Maartse Buien. Daarna begon hij zich steeds meer te manifesteren, vooral in de hoek van de nieuwe improvisatie-muziek, met mensen als Guus Janssen, Maarten Altena en Peter van Bergen. Soms was zijn rol die van anarchist, gaandeweg echter begon hij naam te maken als 'dé-componist', iemand die van oude dingen iets nieuws weet te maken.

Kort na het verschijnen van de cd Covers, met o.a. flarden van Madonna en Beatles, werd Jacques Palinckx de Podiumprijs van de Stichting Jazz in Nederland toegekend. De uitreiking van de prijs, in februari van dit jaar, ging gepaard met een door de NOS uitgezonden concert dat onder de titel LLLLIVVVVVE!!!! onlangs op cd verscheen. Jacques Palinckx is hierop te horen met zijn Palincxkquartet met als altijd broer Bert op contrabas, maar ook met Guus Janssen (op klavecimbel) en scratcher DNA (ex-Urban Dance Squad).

Exemplarisch voor Palinckx's werkwijze is het stuk Mental Castle dat - beginnend als hoekige punkjazz, via 'gerommel', stukjes smartlap en een kloksignaal - belandt bij Andante con moto van Charles Ives, uitgevoerd door het Mondriaan Kwartet.

De ingreep van Palinckx bestaat eruit dat hij de strijkers plaatst in het gezelschap van Peter van Bergen die op contrabasklarinet één langgerekte pruttel produceert en scratcher DNA, die een plaat eindeloos laat hangen in de uitloopgroef. Als continuo functioneren dus twee stoorzenders, die het stuk van Ives echter niet kapot kunnen krijgen. Het tegendeel gebeurt zelfs: de sfeer van het andante krijgt iets extra weemoedigs. Heel bevredigend voor de luisteraar dus, maar hadden de strijkers er niet vreselijk de pest in?

“Nee, en daar verbaasde ik me over, ze wilden het juist heel graag zo. Ze belden me zelfs op dat die stoorzenders er wel bij moesten zijn, anders deden ze het niet. Cellist Eduard van Regteren Altena had natuurlijk al op Covers meegespeeld, dus die wist hoe ik werkte. We hebben niet eens gerepeteerd, alleen maar even de balans getest. Ik hou van een zekere rafeligheid. Dat mijn muziek daardoor minder precies zou zijn dan die waarvoor eindeloos is gerepeteerd, is een misverstand. Je moet soms heel lang werken om iets goed rommelig te krijgen.

“In de schilderkunst zie je dat ook. Een Pollock is niet minder precies dan een Vermeer, alleen de werkwijze verschilt heel sterk. Men vindt soms dat ik vreemde dingen doe, maar ik zie geen verschil tussen het gebruiken van een loopje in A groot of het geluid van een scheerapparaat. Het zijn allebei mogelijkheden waarmee je kunt werken.

“Een ander misverstand schuilt in het compliment dat ik soms krijg, dat ik zo leuk kan 'experimenteren'. Maar ik experimenteer helemaal niet op een podium, ik voer uit wat ik hoor in mijn hoofd. Een enkele keer zet ik tijdens een concert de radio wel eens aan. Maar alleen om de zaak een nieuwe impuls te geven als er een tijdje niets is gebeurd. Ook begin ik om weer blanco te raken een enkele keer verschrikkelijk te rommelen.

“Het idee dat mensen daarom zullen gaan lachen, komt zelfs niet bij me op. Mijn broer en ik speelden een keer als duo op de Jazz Marathon in Groningen en het publiek lag onmiddellijk in een lachkramp, en dat terwijl we akoestisch speelden. Om ze stil te krijgen hebben we, geloof ik, tien minuten lang hetzelfde gedaan. Dat is heel effectief: door eindeloze herhaling wordt zelfs het allerleukste saai. Dat wil niet zeggen dat het publiek niet mag lachen. Ik hoop altijd dat het publiek heel vrolijk naar huis gaat. Maar liever niet als gevolg van gimmicks.”

Dat Jacques Palinckx naar eigen zeggen een 'workaholic' is, die nooit moeite heeft om deadlines te halen, betekent niet dat muziek alles voor hem is. Hij leed een tijd aan een 'rammelend' oor maar ervoer dat meer als een praktisch ongemak dan als het begin van het eind van zijn wereld. Zo is hij een fanatieke fietser die, strikt op zijn eigen condities, de bergettapes van de Tour de France nafietst. Dat er ook 60-jarigen meerijden stemt hem erg hoopvol ten aanzien van zijn eigen toekomst. Contrasten en uitdagingen, daar gaat het om.

Op Stranger than...Paranoia, een Tilburgs festival van 24 t/m 30 december waarvoor Palinckx als adviseur optrad, speelt hij een duet - of is het een duel? - met René van Barneveld van de Urban Dance Squad. Al komt deze gitarist uit een 'andere wereld', wat Palinckx juist heel aantrekkelijk vindt, één ding hebben ze in elk geval gemeen: een grote liefde voor Captain Beefheart.

“In Tilburg zal echter heel andere muziek worden 'behandeld', namelijk Astronomy Domine van collega Syd Barrett, te vinden op de eerste lp van Pink Floyd. Deze band inspireerde Palinckx ook tot Anachronisme 1, geschreven voor de Big Band Nieuwe Muziek, een initiatief van broer Bert, gesteund door de provincie Brabant. De bedoeling is dat het stuk lijkt op alles dat Pink Floyd ooit op de plaat heeft gezet. “Die muziek is zo volkomen passé dat het not done is om er aan te refereren. Dat leek me een heel aardig gegeven. Ik dacht: laat ik maar een heel verkeerde invloed nemen, dat kan nooit kwaad.”