ANC erkent 'verlangen Afrikaners naar een volksstaat'; Blank thuisland in Z-Afrika

JOHANNESBURG, 20 DEC. Het overwegend zwarte Afrikaans Nationaal Congres (ANC) van Nelson Mandela en de coalitie van rechtse blanken, het Afrikaner Volksfront (AVF), hebben een voorlopig akkoord bereikt over een eigen gebied voor blanken in het nieuwe Zuid-Afrika.

Jacob Zuma, tweede secretaris-generaal van het ANC en de leider van het AVF, oud-generaal Constand Viljoen, zullen de overeenkomst morgenochtend in Johannesburg ondertekenen. De partijen maakten dit vanmorgen na vier maanden van onderhandelingen bekend. Volgens een gezamenlijke verklaring van het ANC en het Volksfront accepteren de conservatieve blanken een non-raciale democratie in Zuid-Afrika. In ruil daarvoor erkent het ANC “de noodzaak om in te gaan op het verlangen van veel Afrikaners naar zelfbeschikking in een volksstaat”, die in delen van Transvaal en Oranjevrijstaat zal komen te liggen.

De overeenkomst is een belangrijke doorbraak in pogingen van het ANC en de regering-De Klerk om zoveel mogelijk partijen te betrekken bij een nieuw democratisch bestel. Delegaties van het ANC en de regering zijn vanmorgen in Kaapstad met de zogeheten Vrijheidsalliantie, het blok van conservatieve zwarte en blanke partijen, in conclaaf gegaan in een laatste poging haar te betrekken bij de nieuwe, non-raciale interim-grondwet. Als de partijen het binnen de komende 24 uur eens worden over wijzigingen in de grondwet, kan dit betekenen dat dwarsliggers als de Inkatha Vrijheidspartij van Mangosuthu Buthelezi alsnog hun verzet opgeven. Het drie-kamerparlement van blanken, kleurlingen en Indiërs stemt woensdag over de interim-grondwet.

Het voorlopig akkoord tussen het ANC en het Volksfront wordt gevolgd door onderhandelingen over de details van een 'volksstaat', zoals de vraag waar de grenzen komen te liggen en hoe blanken een gebied kunnen regeren zonder discriminatie van andere bevolkingsgroepen. Dit kan volgens de verklaring de weg openen voor deelneming van rechtse blanke partijen aan de eerste algemene verkiezingen op 27 april. De dreiging van geweld uit extreem-rechtse hoek zou daardoor aanzienlijk afnemen. Het Afrikaner Volksfront bestaat uit een scala aan rechtse blanke organisaties, van de Konservatieve Partij die in het parlement is vertegenwoordigd tot de militante racistische Afrikaner Weerstandsbeweging die met een burgeroorlog dreigt.

Pag.4: Mandela: 'geen nieuwe discriminatie'

De verwachting is dat de partijen daarna ongeveer een maand zullen uittrekken voor onderhandelingen over het eigen gebied voor Afrikaners, dat volgens het AVF uit delen van de oude Boerenrepublieken Transvaal en Oranjevrijstaat zou moeten bestaan. Mandela heeft de afgelopen maanden meer dan eens verklaard dat hij een akkoord wenselijk acht om het gevaar van extreem-rechts te neutraliseren. Nieuwe vormen van discriminatie om blanke Afrikaners aan de macht te helpen, zijn volgens de ANC-president echter onbespreekbaar. De gedachten gaan nu uit naar een aparte provincie of subregio in het nieuwe Zuid-Afrika, met grotere autonomie dan andere provincies.

De onderhandelingen met de Vrijheidsalliantie - Inkatha, het Afrikaner Volksfront, de Konservatieve Partij en de thuislanden Bophuthatswana en Ciskei - gaan vooral over een versterking van de positie van de provincies. De alliantie wil onder meer grotere belastingbevoegdheden voor de provincies en eigen provinciale grondwetten, die niet door de nationale regering kunnen worden gewijzigd. De regering en het ANC eisen in ruil daarvoor de garantie dat de leden van de Vrijheidsalliantie deelnemen aan het overgangsbestuur, de Uitvoerende Overgangsraad, en de verkiezingen op 27 april. Woordvoerders van alle partijen hebben zich de laatste dagen voorzichtig-optimistisch uitgelaten over de mogelijkheid om op het laatste moment een akkoord te bereiken dat alle partijen insluit.

Hoe ver men in sommige rechtse kringen met het verzet tegen een non-raciaal democratisch Zuid-Afrika wil gaan, bleek dit weekeinde uit een aan de Afrikaner Weerstandsbeweging toegeschreven document, dat door een parlementslid van de Nationale Partij openbaar werd gemaakt. Volgens het 16 pagina's tellende plan voor een burgeroorlog, geschreven in Afrikaans, moeten Afrikaners die willen vechten zich op een afgesproken teken op verzamelpunten melden. De gevechtstroepen moeten bepaalde gebieden afsluiten en vervolgens alle zwarten in het gebied “elimineren”, aldus het document.

Het plan beschrijft hoe plaatsen voor massagraven te reserveren “waarin de kaffers moeten worden begraven”. Volgens het NP-parlementslid, Johan Steenkamp, is het document door de politie gevonden en voorgelegd aan het Nationaal Vredessecretariaat. “In sommige opzichten is het naïef, maar het doet denken aan de holocaust en daarom moeten we het serieus nemen”, aldus Steenkamp.