Temposlokkers

In motel De Witte Bergen, in het grensgebied van zand en klei tussen Hilversum, Eemnes en Laren waar zoals bekend de Geest gedijt, werd het afgelopen weekeinde de finale van het Europees clubkampioenschap gespeeld. De kampioen van Nederland, Cap Volmac Rotterdam (steeds ingewikkelder worden de namen van de sportclubs) met gestaalde kaders als Kortsjnoj, Speelman en Piket, was in een voorronde uitgeschakeld, zodat Nederland alleen vertegenwoordigd werd door de organiserende vereniging HSG, die nog gewoon Hilversums Schaakgenootschap mag heten, omdat de sponsor geen bedrijf is maar een clublid, Joop van Oosterom, een man die in vele continenten schaakevenementen organiseert.

Ik las ergens dat Karpov, de kopman van de Weense club Winterthur, gezegd had dat het jammer was dat hij de eerste ronde tegen het zwakke HSG moest missen. Niet waarschijnlijk dat Karpov dat echt gezegd heeft, en gerechtvaardigd zou het beslist niet zijn, want met Judit Polgar en Poloegajevski aan de eerste borden is HSG allerminst zwak. Winterthur, bij afwezigheid van Karpov aangevoerd door de Serviër Popovic en de Tsjech Mokry, verloor op het nippertje van HSG. Het was een knock-out toernooi, zodat de 'Weners' toen ze eenmaal met Karpov op volle sterkte waren, alleen nog om een van de laatste plaatsen konden spelen.

Karpov had tussen het Interpolistoernooi en dit clubkampioenschap nog even wat politieke zaken moeten regelen in zijn geboortestad Zlatoest. Hij was onafhankelijk kandidaat bij de verkiezingen voor het regionale parlement van de zuidelijke Oeral. Of hij gekozen is weet ik niet. Je kan niet zeggen dat onze wereldkampioenen geen energieke mensen zijn. Kasparov was zelf geen kandidaat, maar spande zich erg in voor de verkiezingscampagne van Ruslands Keuze, de partij van Jeltsin en Gajdar. Helaas, bij verkiezingen is Kasparov nooit erg succesvol geweest.

Karpov moest op de dag van de tweede ronde snel van Schiphol naar de toernooizaal rijden om niet de tijd te overschrijden. Hij kwam een half uur te laat en speelde met zwart tegen Michaïl Goerevitsj (die uitkwam voor het Franse Clichy) een mooie partij, die Goerevitsj net remise kon houden. Kampioen van Europa werd Lyon Oyonnax met Lautier, Anand, Salov, Dorfman, Vaisser en Sharif. Lautier zat aan het eerste bord, niet omdat hij sterker dan Anand en Salov wordt geacht, maar omdat hij, geboren in Canada, met een Japanse moeder, toch het meest als een echte Fransman wordt beschouwd.

In de beslissende wedstrijd tussen Honved Boedapest en Lyon gebeurde iets dat wel een unicum in de moderne schaakgeschiedenis genoemd mag worden: na twintig zetten had de altijd zo snelle Anand bijna een uur meer gebruikt dan zijn tegenstander. Het was een voorbereide variant van de Hongaar Tolnai, die de eerste twintig zetten in bliksemtempo op het bord gooide. Zelfverzekerde demonstratie van diepgravende studie, die op bijna komische manier faliekant mislukte. Vier zetten later had Tolnai het op kunnen geven.

Wit Anand (Lyon) - zwart Tolnai (Boedapest)

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 g7-g6 6. Lc1-e3 Lf8-g7 7. f2-f3 Pb8-c6 8. Dd1-d2 0-0 9. Lf1-c4 Lc8-d7 10. h2-h4 Pc6-e5 11. Lc4-b3 Ta8-c8 12. 0-0-0 Pe5-c4 13. Lb3xc4 Tc8xc4 14. h4-h5 Pf6xh5 15. g2-g4 Ph5-f6 16. Kc1-b1 Tolnai kende deze stelling goed. Hij had hem, zoals in het bulletin door Pliester wordt aangegeven, ook al eens met wit gehad. Tolnai-Riemersma, Caorle 1989: 16...Dc7 17. Pd5 Pxd5 18. exd5 Tc8 19. Dh2 h5 20. gxh5 Lf5 21. Pxf5 Txc2 22. hxg6 Txh2 23. Txh2 fxg6 24. Pxg7 Kxg7 25. Tc1 Dd7 26. Ld4+ Kf7 27. Th7+ Kg8 28. Txc8+ en zwart gaf op. 16...Ld7xg4 17. f3xg4 Pf6xg4 18. Dd2-e2 Pg4xe3 19. De2xe3 e7-e6 Drie pionnen voor het stuk heeft zwart, en een sterke loper. Misschien is het speelbaar, maar zijn stelling is niet makkelijk. De zet die hij doet verzwakt d6, maar is gericht tegen de dreiging 20. Pf5 gxf5 21. Tdg1. Tot hier had ook Anand slechts enkele minuten gebruikt, maar nu trok hij, voor het eerst van zijn leven, bijna een uur uit voor zijn volgende zet. 20. Pd4-b5 Dd8-a5 Hierna ging Anand weer op zijn normale tempo over. Aan het eind had hij een uur en zes minuten gebruikt. 21. Pb5xd6 Tc4xc3 Onbekommerd blijft zwart materiaal offeren. 22. b2xc3 Lg7xc3 23. Td1-d3

Zie diagram 1.

Het is tijd voor zwart om tot bezinning te komen. Hij staat een toren achter en heeft geen goede aanvalsvoortzetting. 23...Da5-b4+ 24. Kb1-c1 Db4-b2+ 25. Kc1-d1 Db2xa2 26. De3-h6 Dat was het dan, de 'aanval' van zwart. Het is wit die mat zal geven. 26...Da2-b1+ 27. Kd1-e2 Db1xc2+ 28. Ke2-e3 Zwart gaf op.

De belangrijkste bijdrage aan het succes van Lyon werd geleverd door de Spaanse Rus Valeri Salov, die al zijn drie partijen won.

Wit Horvath (Boedapest) - zwart Salov (Lyon)

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-a6 5. b2-b3 La6-b7 6. Lf1-g2 Lf8-b4+ 7. Lc1-d2 c7-c5 8. 0-0 0-0 9. Ld2-c3 Pb8-a6 10. Lc3-b2 'Temposchlucker' noemden ze vroeger zo'n loper. 10...c5xd4 11. Dd1xd4 Lb4-e7 12. Pb1-c3 Pa6-c5 De stelling vraagt om saaie zetten. Tfd1, Tac1, een paar keer ruilen als zwart d5 speelt, en dan remise. Maar wit ziet geen gevaar. 13. Ta1-d1 Dd8-c8 14. Pf3-g5 Lb7xg2 15. Kg1xg2 Dc8-c6+ 16. f2-f3 Tf8-d8 17. Pg5-e4 d7-d5 18. Pe4-f2 Nu kan wit niet goed nemen: 18. cxd5 exd5 gevolgd door 19...Pe6 en 20...d4. 18...Ta8-c8 19. Pf2-g4 Temposlokker nummer twee. 19...Dc6-b7 20. Lb2-a1 h7-h5 21. Pg4-e3 d5xc4 22. Dd4xc4 Pc5-d3 23. Dc4-a4 Pd3-b4 Dreigt onder meer 24...a6 en 25...b5 24. a2-a3 Le7-c5 25. Td1xd8+ Tc8xd8 26. Tf1-d1 Td8xd1 27. Pe3xd1 Pb4-c2

Zie diagram 2.

28. b3-b4 Na 28. Lb2 volgt 28...Pe1+ en dan 29...Pxf3 als wit naar f1 of h1 gaat, en 29...g5 na 29. Kh3. 28...Pc2xa1 Ook een temposlokker, zou je kunnen zeggen, maar een die niet met lege handen thuiskomt. 29. b4xc5 b6xc5 30. Pd1-e3 Pa1-b3 31. Pe3-c4 Pb3-d4 32. Pc4-d6 Db7-b2 33. Da4xa7 Pd4xe2 34. Da7xf7+ Kg8-h7 35. Pc3xe2 Db2xe2+ 36. Kg2-g1 De2-d1+ Wit gaf op.