Rusland waarschuwt voor zichzelf

BRUSSEL, 18 DEC. Russische diplomaten hebben gisteren de Noordatlantische Samenwerkingsraad (NASR) in Brussel gewaarschuwd het “fascistische gevaar” in Rusland niet te onderschatten. Volgens een van de deelnemers aan het maandelijkse overleg met Oost-Europa op het NAVO-hoofdkwartier, dat gisteren grotendeels werd gewijd aan de stembusoverwinning van de extreme nationalist Zjirinovski, hebben vertegenwoordigers van de Russische regering de presidentsverkiezingen over anderhalf jaar “levensgevaarlijk” genoemd. De NASR is een uit 38 landen bestaand forum van NAVO-landen en voormalige lidstaten van het Warschaupact.

De Russische regering zei de NASR-partners gisteren dat ze de komende anderhalf jaar alles zal doen om het “fascistische gevaar” de kop in te drukken. Daarbij willen Jeltsin en de partij Ruslands Keuze van vice-premier Gajdar “niet opnieuw” in de fout vervallen de oppositie te negeren. Het zou nu de bedoeling zijn de opkomst van Zjirinovski als politiek feit te erkennen. De Russische regering wil iedere schijn van een boycot of een opzettelijke confrontatie met Zjirinovski vermijden. Door aan te sturen op samenwerking in het parlement met alle partijen, inclusief extreem-rechts, wil Jeltsin “de angel eruit halen”, aldus de Russische diplomaten. Bij de andere partners in de NASR werd deze benadering als “tamelijk volwassen” en democratisch gewaardeerd.

Tegelijk deed Rusland een dringend beroep op de NAVO om “geen nieuwe scheidslijnen in Europa te trekken”. Daarmee werd gedoeld op de discussie over eventuele toetreding tot de NAVO van Polen, Hongarije en Tsjechië/Slowakije. Bij een recent bezoek aan Brussel heeft president Jeltsin er nogmaals bij de regeringsleiders op aangedrongen vooral geen haast te maken met uitbreiding van de NAVO. Dat zou de traditionele gevoelens van omsingeling en isolement in nationalistische kringen in Rusland versterken en daarmee democratische hervormingen naar Westers model bemoeilijken. De Russische regering herhaalde gisteren het standpunt dat er voor Europa “één veiligheidsstructuur” moest komen waarin Rusland een zelfde positie heeft als de landen in Centraal- en Oost-Europa.

Pag.5: Navo: belang van Jeltsin staat centraal

De waarschuwing het 'fascistische gevaar' niet te onderschatten, kwam in een reactie op de tamelijk neutrale analyse die de Amerikanen gisterochtend gaven. Zij weten de overwinning van Zjirinovski aan proteststemmen door de economische gevolgen van de hervormingen. De xenofobische, anti-Westerse en antisemitische retoriek van Zjirinovski is volgens de VS voor de verarmde Russische kiezer niet doorslaggevend geweest. Het risico dat dergelijke politici succes boeken hoort bij democratische verkiezingen, aldus de Amerikanen.

Tevens lieten zij doorschemeren dat Jeltsin ook verwijten zijn te maken. De hervormers in Rusland waren immers sterk verdeeld, Jeltsin zelf wist geen eenheid te brengen, waardoor de Russische kiezer de gelegenheid had ruziënde politici af te straffen. De Amerikanen, daarin gesteund door de Fransen, constateerden tevens dat de verkiezingen eerlijk waren geweest. De Polen spraken gisterochtend de hoop uit dat Zjirinovski een overgangsverschijnsel zou zijn. Zij vergeleken hem met de extreem-nationalistische groeperingen die in Polen soms met succes aan de verkiezingen deelnamen, maar uiteindelijk geen factor van belang bleken.

Onder meer op Hongaars verzoek zal de NAVO volgende week een diepgaande analyse maken van de verkiezingsuitslag. Daarvoor zullen uit alle lidstaten experts naar Brussel worden gestuurd. De Hongaren wilden bijvoorbeeld gisteren van de Russen weten of het juist is dat tweederde van het Rode Leger op Zjirinovski had gestemd. Dat werd door de Russische vertegenwoordigers meteen ontkend. De militairen zouden in hun stemgedrag niet hebben afgeweken van de bevolking.

De zestien NAVO-ambassadeurs die woensdag vergaderden, hebben - naar verluidt - de Russische uitslag niet besproken. Zij houden vast aan de koers die is uitgezet voor de top met president Clinton op 10 januari - een nauwere militaire samenwerking met Oost-Europa met het oog op toetreding in de toekomst. “Doorgaan alsof er niks aan de hand is”, karakteriseert een diplomaat op het hoofdkwartier de diplomatieke activiteiten van de laatste week.

Op het NAVO-hoofdkwartier wordt gezegd dat er geen overhaaste conclusies uit de uitslag moeten worden getrokken. Er wordt wel verwacht dat de druk uit Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije op de NAVO om snel lid te mogen worden zal groeien. Na de bijeenkomst van gisteren trekken NAVO-diplomaten de conclusie dat de kans op snelle toetreding echter is afgenomen. Na de 'ruk naar rechts' is het voor de NAVO nog belangrijker geworden de belangen de regering-Jeltsin centraal te stellen. Daartoe behoort het voorlopig op afstand houden van nieuwe leden, is de analyse.

Ook wil de NAVO iedere schijn vermijden dat er wordt nagedacht over de veiligheidsconsequenties van de opkomst van het fascisme in Rusland. De NAVO-lidstaten willen in Brussel zoveel mogelijk speculaties over 'noodscenario's' de kop indrukken, in de hoop daarmee schade aan de hervormingsgezinde krachten in Rusland te voorkomen.