India; Indiase straten vormen 'één grote spuugbak'

BOMBAY, 18 DEC. Het is voor buitenlanders in India vaak even slikken, wanneer ze achter zich plotseling een langdurig gerochel horen gevolgd door een kletsend geluid op de grond. Op veel plaatsen is de grond bedekt met een mozaïek van rode en bruine plekken, de laatste rustplaats van klodders fijngekauwde betelnoten en pruimtabak waar miljoenen Indiërs verzot op zijn.

Bordjes bij openbare gebouwen, parken en stations vermelden dikwijls niet alleen 'no smoking please' maar ook 'no spitting please'. Een advies dat door ontelbare Indiërs in de wind wordt geslagen. Het is een oud gebruik. Al aan het begin van deze eeuw beklaagde Mahatma Gandhi, die derde klas reisde, zich over het gebrek aan hygiëne van zijn kauwende medepassagiers, die de hele wagon volgens hem in “één grote spuugbak” veranderden.

In de miljoenenstad Bombay wil men deze praktijk nu een halt toeroepen. De gemeente is vorige week begonnen met een campagne tegen het spugen in de stad. Er bestond al een 'overlast-brigade', die zich bezighield met op de openbare weg urinerende mensen en met zomaar op de straat gegooid afval. De 105 agenten van de brigade hebben nu het devies gekregen om lieden die hun mond in openbare ruimtes legen naar het politiebureau mee te nemen. Daar worden de daders geregistreerd en moeten ze, afhankelijk van hun financiële positie, een borgsom van 50 tot 200 rupees betalen, het equivalent van drie respectievelijk twaalf gulden. De volgende dag moeten ze dan nogmaals op het politiebureau komen. Honderden mensen is dit intussen al overkomen.

De geestelijke vader van deze campagne is G.R. Khairnar, een hoge gemeenteambtenaar die met behulp van een apparaat van 29.000 ambtenaren al jaren met grote gedrevenheid poogt zijn stad van allerhande vuilnis te ontdoen. Rustig zet hij in zijn werkkamer in het imposante stadhuis van Bombay, dat nog onder de Britten in de typische 'Mogul-gothiek' werd gebouwd, zijn filosofie uiteen. Natuurlijk hebben de autoriteiten in een stad van elf miljoen mensen wel andere problemen aan het hoofd dan allereerst het spugen tegen te gaan. De campagne is voorlopig vooral van symbolisch belang en maakt deel uit van een strijd op verscheidene fronten tegelijk.

De gemeente probeert de mensen, vooral die uit de arme wijken, er eveneens toe te brengen niet langer op willekeurige plaatsen te urineren en hun fecaliën achter te laten. Ook stimuleert ze de bewoners hun huisvuil niet meer voor de deur op straat te gooien maar op speciaal daarvoor aangewezen plaatsen. Het is allemaal makkelijker gezegd dan gedaan in een stad waar zeker 30 procent beneden het bestaansminimum leeft en geen enkele opleiding heeft genoten.

Bouwt men bijvoorbeeld nette openbare toilethokjes, dan worden die vaak in sneltreinvaart weer gesloopt door arme mensen die bepaalde onderdelen op de markt hopen te verkopen. Ook probeert men uit onwetendheid dingen door te spoelen die zich daarvoor niet lenen met alle smerige gevolgen van dien.

Het kostte Khairnar de nodige moeite de gemeentebestuurders zover te krijgen dat ze hun fiat gaven aan de campagne. Menige bestuurder, onder anderen de burgemeester, is zelf een liefhebber van betel en kauwt en spuugt naar hartelust. Ook bij de politie wemelt het van de kauwers en de spugers. Op de vraag of hij de burgemeester al heeft laten schaduwen, antwoordt Khairnar met een glimlach: “Nee, dat neem ik liever zelf met hem op.”

Khairnar is er zeker de man niet naar om machtige heren uit de weg te gaan. Tot zijn taken behoort bijvoorbeeld ook het slopen van gebouwen die zonder toestemming van de gemeente zijn gebouwd. Soms betreft het huizen van hoge politici of van gangsters, die beschikken over voortreffelijke connecties. Onverstoorbaar haalt de 51-jarige Khairnar echter, vergezeld van tientallen zwaar bewapende politiemensen, het ene illegale bouwwerk na het andere tegen de vlakte. Soms gaat het om riante villa's. “Herhaaldelijk is me al toegesist door woedende gangsters dat ze me nog diezelfde avond uit de weg zouden laten ruimen”, zegt Khairnar. Nog onlangs werd hij gewaarschuwd dat hij op een zwarte lijst staat. Hij geniet nu permanente politiebewaking.

Inderdaad is Khairnar al verschillende keren het doelwit geweest van aanslagen. Eenmaal werd hij door een kogel in zijn been geraakt en een paar keer ontsnapte hij ternauwernood aan de dood. Veel politici die een lucratieve relatie onderhouden met de onderwereld van Bombay zouden Khairnar liever vandaag dan morgen zien verdwijnen. Een voor de hand liggende methode, die in India veelvuldig wordt gehanteerd in zulke gevallen, zou een overplaatsing zijn. Maar Khairnar is bekend en zeer populair bij de gewone man en zijn overplaatsing zou makkelijk tot een onwelkom schandaal kunnen leiden.

De ascetische Khairnar laat zich door dit alles niet van de wijs brengen en zet zijn kruistocht tegen het vuil in Bombay onverminderd voort, ongeacht of het nu om betelspuug dan wel gangsters en corrupte politici gaat.