Shirley Wiitasalo

Galerie Paul Andriesse, Prinsengracht 116, Amsterdam. T/m 15 jan. Di t/m vr 10-13 en 14-18u, za 14-18u. Van 25 dec t/m 3 jan gesloten. Prijzen: van ƒ 3750 tot ƒ 30.000.

De hersenen maken een ritje met de achtbaan als de ogen kijken naar de schilderijen van Shirley Wiitasalo. Begrippen als voor en achter, binnen en buiten, abstractie en figuratie, schilderij en werkelijkheid worden door elkaar gerammeld. Op het schilderij Façade uit 1987 staat de gevel van een ouderwets huis. Door de ramen is een wirwar van rood en geel te zien. Achter het huis staan hoge flatgebouwen, waarvan de ramen door gekleurde rechthoeken zijn aangeduid. Bijna alles op het doek is rood, behalve een aantal grote zwarte vierkanten en rechthoeken. Wiitasalo laat op Façade twee schilderkunstige tradities met elkaar strijden. Voor de zwarte rechthoeken is het schilderij een plat vlak, voor de flatgebouwen is het een venster op de werkelijkheid. Maar de ramen van de flats zijn ook door zwarte rechthoeken weergegeven. De twee tradities, abstract en figuratief, blijken toch niet zo veel van elkaar te verschillen, ze bedienen zich in ieder geval van dezelfde vormen. En door hun plaatsing suggereren ook de rechthoeken diepte. De ramen van het huis krijgen door de toevoeging van de rechthoeken eveneens een dubbele betekenis. Ze zijn niet alleen vensters op de werkelijkheid, ze lijken nu ook zelf kleine abstracte schilderijen te vormen.

De schilderijen van de Canadese Wiitasalo (Ontario, 1949) doen erg denken aan die van de Nederlander René Daniëls (Eindhoven 1950), vooral aan zijn serie van tentoonstellingsruimten. De overeenkomst tussen beide schilders, die elkaar niet kenden, werd een paar jaar geleden ontdekt door de Zwitser Ulrich Loock, directeur van de Kunsthalle in Bern. Beiden gebruiken vaak een felle kleur als hoofdtoon voor een schilderij, ze brengen de verf schraal op en bedienen zich van een vereenvoudigde figuratie. Beiden nemen vaak een loopje met beproefde schilderkunstige recepten en zijn opzettelijk dubbelzinnig.

Misschien is de overeenkomst tussen de Canadese en de Nederlander geen toeval, maar een bewijs van de eenheid van de westerse cultuur.

De vergelijking gaat overigens niet op voor alle schilderijen. De lentebloesemwerken van Daniëls, waarin veel woorden voorkomen, vinden bij Wiitasalo bijvoorbeeld geen equivalent. Het werk van de Canadese is ook minder poëtisch dan dat van Daniëls. Wiitasalo exposeert nu zeven schilderijen en vijf gouaches bij galerie Paul Andriesse, de vaste galerie van René Daniëls in Amsterdam. Samen exposeerden ze eerder dit jaar in Canada en in februari volgend jaar in Museum Haus Lange in het Duitse Krefeld. De kunstenaars zijn dus niet bang voor elkaar, en waarom zouden ze ook; hier is geen sprake van concurrenten, maar van zielsverwanten.