Continuïteit in Boedapest

BOEDAPEST, 17 DEC. Natuurlijk, de parlementsleden van het MDF, de partij van de zondag overleden Hongaarse premier József Antall, hebben op het ogenblik allemaal stemmige pakken aan en dragen zwarte dassen. Van openbare gebouwen in Boedapest wapperen zwarte vlaggen.

Maar voor het overige is in Hongarije van rouwbetoon weinig te merken. De Váci Utca, de luxueuze winkelstraat van de hoofdstad, bruist van energie om de mensen tot zo groot mogelijke kerstinkopen te bewegen. De televisie heeft de normale programmering in grote trekken hervat, inclusief de spelletjes waar grote bedragen mee zijn te winnen, inclusief de BBC-komiek die ook kerstinkopen doet.

Het parlement heeft dinsdag de begrotingswet aangenomen en is ook weer begonnen met de gebruikelijke politieke schermutselingen. Zo stelde István Csurka, de extreem-rechtse tegenstander van Antall, zijn steun aan de tot interim-premier benoemde Péter Boross afhankelijk van het ontslag van minister van buitenlandse zaken Geza Jeszenszky.

Maar eigenlijk is er niets nieuws onder de zon, want dat ontslag heeft Csurka al vaker geëist. Naar zijn mening heeft de minister de belangen van Hongarije verkwanseld door in het eerder dit jaar gesloten staatsverdrag de huidige grenzen met de Oekraïne te erkennen. Niemand die zich daar meer druk over maakt, tenslotte heeft de regering niet alleen nog steeds een kleine meerderheid in het parlement, maar ook de steun van een aantal onafhankelijke parlementariërs.

Het gewone leven heeft zijn loop in Hongarije hernomen, als het al ooit onderbroken is geweest. Iedereen, regeringscoalitie zowel als oppositie, is erbij gebaat de overgang van het tijdperk-Antall naar dat van zijn opvolger zo snel, glad en efficiënt mogelijk te laten verlopen. De verwachting is dat begin volgende week al in het parlement gestemd zal worden over de vraag of Boross' benoeming zal worden bevestigd. En niemand verwacht dat Boross het niet zal halen.

“Het belangrijkste is dat de stabiliteit gewaarborgd blijft en dat de politiek van het MDF (Hongaars Democratisch Forum) gehandhaafd wordt”, zegt Attila Zsigmond, de gesoigneerde woordvoerder en zelf lid van de MDF-fractie in het parlement.

In Boross ziet hij een garantie voor de voortzetting van de politiek van Antall. De vraag of dat betekent dat Antalls “politieke testament” waarover in Boedapest deze week zo veel wordt gefluisterd dus is uitgevoerd, wijst Zsigmond met klem van de hand. “Er was helemaal geen sprake van een politieke wilsbeschikking, het was alleen een soort politieke 'biecht', waarin de premier zijn visie gaf. En waarin geen personen met name werden genoemd.”

Over de vraag wat de dood van Antall betekent voor de positie van het MDF in het politieke krachtenveld is Attila Zsigmond terughoudend. Van grote overwinnaar in 1990 is het MDF, mede door het afsplitsen van de factie van Csurka eerder dit jaar, in de opiniepeilingen gedaald tot ongeveer 10 procent. Andere partijen, zoals de socialistische partij (opvolger van de voormalige communisten) en de Fidesz, de Federatie van Jonge Democraten, staan beide op ongeveer 20 procent.

“Het is moeilijk voorspellingen te doen”, zegt Zsigmond. “Het imago van de partij in het buitenland is beter dan daarbinnen. De mensen koesteren te veel illusies. Het MDF was nu eenmaal gedwongen om impopulaire beslissingen te nemen die een belasting voor de mensen betekenen. Maar onze politici zijn zich bewust van hun verantwoordelijkheid, we willen de mensen niet voorliegen, we hebben geen maatregelen genomen om onze populariteit te verhogen, integendeel. Deze regering wil een volgende regering niet in een onmogelijke positie brengen.”

Zsigmond gelooft niet dat dat onoverkomelijk in een richting wijst van een Pools 'scenario', een overwinning van de linkse partijen bij de Hongaarse parlementsverkiezingen die volgend jaar gehouden moeten worden, waarschijnlijk in mei of juni. Hij ziet drie grote verschillen: in Polen waren de lasten voor de bevolking als gevolg van de schoktherapie moeilijker te dragen dan voor de Hongaarse bevolking, die al enigszins vertrouwd was met het begrip 'marktmechanisme'; in Hongarije is het kiessysteem voor de helft gebaseerd op evenredigheid, voor de helft op een districtenstelsel, waardoor de verschuiving in het voordeel van een winnende partij minder groot is. En ten derde: de Poolse regeringspartijen hebben te weinig moeite gedaan om het vertrouwen van de kiezers te winnen. Want, zegt Zsigmond: “De partij die de kiezers op de persoonlijkste manier benadert, die wint.”

In zoverre zou de dood van Antall dus eigenlijk kunnen worden uitgelegd als een voordeel voor het MDF. Immers, zijn populariteit onder de bevolking was niet erg groot. Zsigmond geeft toe dat Antall geen man was die “vriendelijk overkwam”, maar, voegt hij er onmiddellijk aan toe: “Hij was eerlijk en geacht.”

In andere politieke milieus wordt verwacht dat Péter Boross een geduchter tegenstander zal zijn dan de overleden premier, die door zijn ziekte al meer dan een jaar gedwongen was op halve kracht te werken. Hoewel hij misschien niet zo'n politiek dier is als Antall, geldt Boross toch als een sterke persoonlijkheid, die zeker politiek talent heeft. “De manier waarop hij het premierschap heeft waargenomen heeft dat bewezen”, zegt een aanhanger van de Fidesz. Voor een verkiezingscampagne heeft Boross bovendien het voordeel dat hij overkomt als een doorsnee Hongaar, als iemand met wie iedereen zich kan identificeren, terwijl Antall op veel mensen de indruk van een strenge schoolmeester maakte.

Maar dat het MDF volgend jaar weer als grootste partij uit de bus komt is vrijwel uitgesloten. Waarnemers geloven echter ook niet dat het Poolse scenario in Hongarije zo gemakkelijk navolging zal vinden. Eerder wordt er rekening mee gehouden dat tegen de verkiezingsperiode sterke partijen in het liberale kamp, zoals de SzDSz (Vrije Democraten), de Fidesz en de ondernemerspartijen, een stembusakkoord sluiten.

Voor speculaties, daar is iedereen het over eens, is het eigenlijk nog te vroeg. Tenslotte hebben de Hongaren nog bijna een half jaar de tijd voor politiek poker.